Author: The Everest Post

कृष्ण धानुक ।

स्क्यान्डिनेभियन देशहरू डेनमार्क, नर्वे, स्विडेनको विद्यालयहरूको इतिहास धार्मिक शिक्षाबाट सुरु भएर आधुनिक र विकसित भएको देखिन्छ। स्क्यान्डिनेभियन देशहरू आज विश्वका सबैभन्दा समावेशी र समानतामा  आधारित उच्चस्तरको सार्वजनिक शिक्षा प्रणाली भएको देशको रूपमा चिनिन्छन्। तर यो अवस्था एकैदिनमा आएको भने पक्कै पनि  होइन। विद्यालय प्रणालीको विकासमा  धार्मिक प्रभाव,  लोकतान्त्रिक आन्दोलन, औद्योगिकरणको  ठूलो योगदान छ साथै  कल्याणकारी राज्यको उदयसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ।

मध्ययुगीन (११औँ-१५औँ शताब्दी) समय आसपासमा स्क्यान्डिनेभियन समाज मुख्यत ग्रामीण, धार्मिक, र सामन्तवादी संरचनामा आधारित थियो। शिक्षा प्रणाली पूर्ण रूपमा क्याथोलिक चर्चहरूको नियन्त्रणमा थियो। १६औँ शताब्दीमा स्क्यान्डिनेभियन देशहरू लुथेरन प्रोटेस्टेन्ट बने। लुथेरन प्रोटेस्टेन्टहरूले प्रत्येक व्यक्तिले बाइबल आफैँ पढ्न सक्नुपर्छ भन्ने मान्यता राख्थ्यो। त्यसैले गाउँ–गाउँमा आधारभूत विद्यालयहरू खुल्न थाले। बालबालिकालाई कम्तीमा आधारभूत पढाइसँगै धार्मिक ज्ञान सिकाउनुपर्छ भन्ने विचारका आधारमा विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिए। जसको फलस्वरूप शिक्षा प्रणाली क्रमशः चर्चको नियन्त्रणबाट राज्यको जिम्मेवारी हुन पुग्यो। १७औँ-१९औँ शताब्दीमा राज्यले शिक्षा प्रणालीलाई औपचारिक बनाउदै अनिवार्य शिक्षा कानून लागू गर्‍यो र सार्वजनिक विद्यालयको आधार तयार भयो।

डेनमार्कले सन् १८१४ मा अनिवार्य शिक्षा कानून लागू गर्‍यो। यस कदमपछि शिक्षा प्रणालीमा महत्वपूर्ण सुधारहरू हुन थाले। शिक्षकहरूको तालिमलाई व्यवस्थित बनाइयो, विद्यालय भवनहरूको निर्माण र सुधारमा ध्यान दिइयो साथै पाठ्यक्रम र मूल्यांकन प्रणाली पनि विकास गरियो। यसले शिक्षालाई केवल धार्मिक कर्तव्यको रूपमा नभई नागरिक कर्तव्यको रूपमा बुझ्ने दृष्टिकोणलाई विस्तार गर्‍यो। फलस्वरूप  शिक्षा प्रणाली अझ व्यवस्थित, पहुँचयोग्य र राज्यद्वारा निर्देशित बन्दै गयो।

१९औँ शताब्दीको मध्यतिर डेनमार्कमा एन. एफ. एस. ग्रुन्डट्भिग नामक प्रसिद्ध शिक्षाविद्, दार्शनिक, तथा समाज सुधारकले शिक्षा केवल किताबमा सीमित नभई जीवन उपयोगी, व्यवहारिक र व्यक्तित्व विकासमुखी हुनुपर्छ भन्ने विचार अघि सारे। ग्रुन्डट्भिगले फोल्केहोज्स्कोलेको अवधारणा विकास गरे। जसको उद्देश्य युवाहरूलाई परीक्षा केन्द्रित शिक्षाभन्दा बाहिर जीवन उपयोगी ज्ञान, सामाजिक चेतना, संस्कृति र लोकतान्त्रिक मूल्य सिकाउनु थियो। उनको यस विचारले डेनमार्कमा मात्र होइन सम्पूर्ण स्क्यान्डिनेभियनको  शिक्षा प्रणालीमा गहिरो प्रभाव पार्दै जनशिक्षा र सामाजिक समानताको विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍यायो।

२०औँ शताब्दीको मध्यतिर  डेनमार्कमा शिक्षा पूर्ण निःशुल्क बनाइयो।  जसले आधुनिक कल्याणकारी राज्यको शिक्षा प्रणाली निर्माण गर्‍यो। आज स्क्यान्डिनेभियन देशहरू समावेशी, डिजिटल र विद्यार्थी केन्द्रित शिक्षामा विश्वकै अग्रणी मानिन्छन्।

डेनमार्कका फोल्के अर्थात् पब्लिक स्कुलहरू

डेनमार्कका पब्लिक स्कुलहरू स्थानीय कम्युन अर्थात् नगरपालिकाहरूद्वारा सञ्चालन र व्यवस्थापन गरिन्छन्। यसले विद्यालय व्यवस्थापनलाई स्थानीय तहसम्म विकेन्द्रित बनाएको छ।  जसले शिक्षा प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी, उत्तरदायी र समुदायमुखी बनाउन मद्दत गरेको छ।

नेपालमा पनि संघीयता लागू भएपछि विद्यालयहरूको जिम्मेवारी प्रदेश सरकार र स्थानीय नगरपालिका तथा गाउपालिकाहरूले हेर्दै आएका छन्। यसको सकारात्मक पक्ष भनेको निर्णय प्रक्रिया स्थानीय आवश्यकता र परिस्थितिअनुसार लचिलो रूपमा सञ्चालन गर्न सकिनु हो।  जसले शिक्षालाई अझ व्यावहारिक र प्रभावकारी बनाउने अवसर प्रदान गर्छ।

डेनमार्कको फोल्के स्कुलहरू विश्वकै उत्कृष्ट सार्वजनिक शिक्षा प्रणालीहरूमध्ये एक मानिन्छन्। यस प्रणालीको मुख्य उद्देश्य सबै बालबालिकालाई समान, गुणस्तरीय तथा जीवनमुखी शिक्षा प्रदान गर्नु हो। यहा  शिक्षा केवल परीक्षा र अंकमा सीमित हुँदैन। बरु विद्यार्थीको व्यक्तित्व विकास, सिर्जनशीलता, सामाजिक व्यवहार तथा आत्मविश्वास निर्माणमा विशेष ध्यान दिइन्छ। त्यसैले डेनमार्कको शिक्षा प्रणालीलाई आधुनिक, विद्यार्थीमैत्री र समाजमुखी शिक्षा मोडेलका रूपमा हेरिन्छ।

डेनमार्कका पब्लिक स्कुलहरूको महत्वपूर्ण विशेषता भनेको यसको खुला र सहयोगात्मक शैक्षिक वातावरण हो। शिक्षक र विद्यार्थीबीच खुला संवाद, सहकार्य तथा पारस्परिक सम्मानको संस्कृति विकास गरिएको हुन्छ। यसले विद्यार्थीलाई स्वतन्त्र रूपमा सोच्न, प्रश्न गर्न र आफ्नो विचार स्पष्ट रूपमा व्यक्त गर्न प्रेरित गर्छ। विद्यालयहरूमा विद्यार्थीको मानसिक स्वास्थ्य, सामाजिक सम्बन्ध र व्यक्तिगत क्षमताको विकासलाई पनि उत्तिकै महत्व दिइन्छ।

डेनमार्कको शिक्षा प्रणाली समानताको सिद्धान्तमा आधारित छ। आर्थिक वा सामाजिक अवस्थाका आधारमा शिक्षामा भेदभाव गरिँदैन। यसको मूल अवधारणा समाजका सबै वर्गका मानिसका छोराछोरीहरूले समान किसिमको उच्च गुणस्तरीय शिक्षा पाऊन् भन्ने हो। यहा शिक्षा धनी र गरिबबीचको विभाजन गर्ने माध्यम नभई सबैलाई समान अवसर प्रदान गर्ने आधारका रूपमा हेरिन्छ।

डेनमार्कका पब्लिक स्कुलहरूको मूल मन्त्र  नै जीवनका लागि शिक्षा भन्ने हो। यसको अर्थ शिक्षा केवल परीक्षा उत्तीर्ण गर्नका लागि नभई जिम्मेवार नागरिक, सक्षम व्यक्ति र राम्रो समाज निर्माणका लागि हुनुपर्छ भन्ने हो। डेनमार्कमा एउटा लोकप्रिय सोच पनि छ कि  जीवन एउटा म्याराथन दौड हो त्यसैले सुरुवात सबैका लागि समान हुनुपर्छ। यही सोचअनुसार बालबालिकालाई सुरुदेखि नै समान शैक्षिक अवसर, सुरक्षित वातावरण तथा व्यक्तित्व विकासमुखी शिक्षा प्रदान गरिन्छ।

डेनमार्कका फोल्के अर्थात् पब्लिक स्कुलहरूमा कक्षा ७ सम्म विद्यार्थीहरूलाई  गृहकार्य नै नदिने अभ्यास व्यापक रूपमा देखिन्छ। यसको आधार बालबालिकालाई करिब १३ वर्षको उमेरसम्म अनावश्यक दबाब नदिई उनीहरूको सिकाइलाई स्वाभाविक रूपमा विकास हुन दिनुपर्छ  भन्ने मान्यतामा आधारित छ। यस दृष्टिकोण अनुसार प्रत्येक विद्यार्थीको क्षमता फरक हुन्छ  र  त्यसअनुसार नै सिकाइ प्रक्रिया अघि बढाउनुपर्ने मान्यता अपनाइन्छ। तर कक्षा ८ र ९ मा भने पढाइको स्तर तुलनात्मक रूपमा बढी चुनौतीपूर्ण हुन्छ। किनभने त्यतिबेला विद्यार्थीहरूलाई अन्तिम परीक्षाका लागि तयार गरिन्छ र शैक्षिक अपेक्षाहरू पनि बढ्छन्।

सन् २०२५ मा डेनमार्कको सार्वजनिक विद्यालयहरूमा कुल सरकारी खर्च करिब ६२ बिलियन डेनिस क्रोनर थियो। यो खर्च मुख्य रूपमा नगरपालिकाहरू  मार्फत व्यवस्थापन र वितरण गरिन्छ। यो खर्चहरू कम्युन-कम्युन अनुसार फरक हुन्छ। किनभने प्रत्येक नगरपालिकाको जनसंख्या, विद्यार्थी संख्या, शिक्षक आवश्यकताहरू  विशेष शिक्षा कार्यक्रम र स्थानीय प्राथमिकताहरू फरक-फरक हुन्छन्। त्यसैले धनी वा ठूलो जनसंख्या भएको कम्युनमा शिक्षा खर्च बढी हुन सक्छ  भने सानो कम्युनमा तुलनात्मक रूपमा कम हुन्छ।  यस्ता खर्चहरूमा मुख्यतया शिक्षकहरूको तलब,  विद्यालय भवन तथा पूर्वाधार विकास, विशेष शिक्षा  सहयोग,  सिकाइ सामग्री तथा शैक्षिक स्रोतहरू प्रशासनिक खर्च तथा स्थानीय विद्यालय व्यवस्थापन सेवाहरू समावेश हुन्छन्।

सन् २०२४/२५ को शैक्षिक सत्रमा कोपेनहेगन कम्युनमा करिब ५३,८०० विद्यार्थी थिए भने लेसो कम्युनमा मात्र १०७ विद्यार्थी थिए। विद्यार्थी सङ्ख्याको आधारमा कम्युनले फोल्के स्कुलहरूलाई अनुदान प्रदान गर्दछ। उदाहरणका रूपमा सन् २०२४/२५ शैक्षिक सत्रमा गेन्टोफ्टे कम्युनले प्रति विद्यार्थी करिब ७९,८०६ डेनिस क्रोनर खर्च गरेको देखिन्छ। सन् २०२४/२५ को शैक्षिक सत्रमा गेन्टोफ्टे कम्युनका पब्लिक स्कुलहरूका विद्यार्थीहरूले कक्षा ९ को बोर्ड परीक्षाको पूर्ण अंक १२ मा औसत ८.५ अंक हासिल गर्दै डेनमार्ककै उत्कृष्ट नतिजा ल्याउने कम्युनको रूपमा आफूलाई स्थापित गर्यो भने दोस्रो स्थानमा ८.३ अंकसहित ल्युन्ग्बी–टार्बेक कम्युन रहेको थियो भने तेस्रो स्थानमा ८.२ अंकसहित होर्शोल्म कम्युन परेको थियो। अर्कोतर्फ, लोलान्ड कम्युनले औसत ६.२ अंक प्राप्त गर्दै डेनमार्कका ९८ वटा कम्युनहरूमध्ये सबैभन्दा कमजोर नतिजा ल्याउने कम्युन बन्न पुग्यो। यस शैक्षिक सत्रमा सम्पूर्ण डेनमार्कको औसत नतिजा भने १२ मा ७.४ रहेको थियो।

डेनमार्कका प्राइभेट स्कुलहरू

डेनमार्कमा प्राइभेट स्कुलहरूको इतिहास निकै पुरानो छ।  हेर्लुफसोल्म स्कुलको स्थापना सन् १५६५ मा भएको थियो। यो डेनमार्कको एक प्रतिष्ठित निजी आवासीय विद्यालय हो। त्यसैगरी  सन् १५७५ मा सान्ट पेट्री स्कुलको स्थापना डेनिस-जर्मन निजी विद्यालयको रूपमा भएको थियो। यी स्कुलहरूको शुरुवात  राजा फ्रेडरिक द्वितीयको शासनकालमा भएको थियो। यी विद्यालयहरू उच्च शैक्षिक मानक र अनुशासनका लागि चिनिन्थे। यी विद्यालयहरूमा डेनमार्कका कुलीन वर्गका सन्तानहरूले मात्र शिक्षा ग्रहण गर्न पाउदथे।

डेनमार्कमा निजी विद्यालयहरू स्थापना हुनुको मुख्य दर्शन अभिभावकको अधिकार  हो। डेनमार्कको संविधान अनुसार  विद्यालय शिक्षा अनिवार्य छ  तर अभिभावकहरूलाई आफ्नो बालबालिकालाई कहा पढाउने भन्ने कुरामा छनोटको पूर्ण स्वतन्त्रता दिइएको छ।

प्रसिद्ध शिक्षाविद् एन.एफ.एस. ग्रुन्डट्भिगले लगभग १८० वर्ष अघि शैक्षिक स्वतन्त्रताको वकालत गर्दै शिक्षामा राज्यको एकाधिकार हुनु हुँदैन भनेका थिए। उहाले अभिभावकहरूलाई आफ्नो बच्चाको शिक्षा कस्तो हुने भन्ने कुरा छान्ने पूर्ण अधिकार हुनुपर्छ भन्ने आवाज उठाउनुभयो। यही विचारले पछि स्वतन्त्र विद्यालय अर्थात् प्राइभेट स्कुलहरू  स्थापनाको आधार निर्माण गर्यो।

धेरै निजी विद्यालयहरूको आफ्नै स्पष्ट शैक्षिक मूल्य र दृष्टिकोण हुन्छ। केही विद्यालयहरू धार्मिक आधारमा, केही वैकल्पिक शिक्षण पद्धतिमा, वा खेलकुद/कलात्मक प्रोफाइलमा आधारित हुन्छन्। तर धेरै निजी विद्यालयहरू मुख्य रूपमा गुणस्तरीय शिक्षा, व्यक्तिगत ध्यान र प्रतिस्पर्धात्मक शैक्षिक वातावरण प्रदान गर्नमा केन्द्रित हुन्छन्। उनीहरूको मुख्य लक्ष्य विद्यार्थीलाई शैक्षिक रूपमा सक्षम बनाउँदै भविष्यका लागि योग्य नागरिक तयार पार्नु हो। त्यसैले अभिभावकहरूले आफ्नो बच्चाको आवश्यकतासँग मिल्ने विद्यालय छान्न सक्छन्।

डेनमार्कमा निजी विद्यालय रोज्नुको मुख्य कारण भनेको सानो कक्षा, राम्रो शैक्षिक वातावरण, स्पष्ट मूल्य–आधारित शिक्षा, विद्यार्थीहरूलाई गृहकार्य दिने र अभिभावकको बढी सहभागिता हो। यी कारणहरूले गर्दा धेरै परिवारले आफ्नो बच्चाका लागि निजी विद्यालयलाई आकर्षक विकल्प मान्छन्। प्राइभेट स्कूलहरूमा धेरैजसो विद्यार्थीको चापका कारण वेटिङ लिस्ट हुने गर्छ।त्यसैले प्राइभेट स्कूलहरू विद्यार्थी छनोट गर्न स्वतन्त्र हुन्छन्। साना कक्षाहरूमा सामान्यतया दुई जना शिक्षक र एक जना पेडागोग रहने गर्छन्। कक्षाको साइज पनि सानो हुने भएकाले विद्यार्थीलाई व्यक्तिगत ध्यान बढी दिन सकिन्छ।

डेनमार्कको आधिकारिक तथ्याङ्क अनुसार सन् २०२४/२५ को शैक्षिक सत्रमा करिब ४,८७,७२० विद्यार्थीहरूले पब्लिक स्कुलहरूमा अध्ययन गरेका थिए भने करिब १,२०,२७१ विद्यार्थीहरू निजी विद्यालय मा अध्ययनरत थिए। यस रिपोर्टलाई हेर्दा कुल विद्यार्थीमध्ये करिब २० प्रतिशत विद्यार्थी निजी विद्यालयमा अध्ययन गरेको देखिन्छ। यसले डेनमार्कको शिक्षा प्रणालीमा सार्वजनिक विद्यालय प्रमुख भए पनि निजी विद्यालयको पनि उल्लेखनीय उपस्थिति रहेको स्पष्ट हुन्छ। हालको तथ्याङ्कअनुसार नर्वेमा करिब ५ प्रतिशत विद्यार्थीहरू मात्र निजी विद्यालयमा अध्ययन गर्छन्।

पछिल्ला केही वर्षहरूमा निजी विद्यालय जाने विद्यार्थीहरूको सङ्ख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको देखिन्छ। यसको मुख्य कारण निजी विद्यालयहरूको निरन्तर राम्रो शैक्षिक नतिजा हो।

निजी विद्यालयहरूले प्रायः बढी शैक्षिक उपलब्धि, राम्रो व्यवस्थापन, र विद्यार्थीलाई व्यक्तिगत ध्यान दिने वातावरण प्रदान गर्ने भएकाले अभिभावकहरूको विश्वास बढ्दै गएको छ। यही कारणले धेरै परिवारहरूले आफ्ना छोराछोरीलाई निजी विद्यालयमा भर्ना गराउने प्रवृत्ति बढिरहेको देखिन्छ। डेनमार्कमा निजी विद्यालयहरू नेपालको जस्तो नाफामुखी रूपमा सञ्चालन हुँदैनन्। यहाँ सरकारले निजी विद्यालयहरूलाई कडा नियम र सीमाभित्र राखेको छ।

डेनिस सरकारले निजी विद्यालयहरूले शुल्क वाफत प्रति विद्यार्थी करिब १५०० देखि २५०० डेनिस क्रोनर भन्दा बढी शुल्क लिन नपाउने नियम बनाएको छ। साथै यी विद्यालयहरूले कम्युनबाट निर्देशित सार्वजनिक विद्यालयको आधिकारिक पाठ्यक्रम अनिवार्य रूपमा पालना गर्नुपर्छ।

त्यसका अतिरिक्त निजी विद्यालयहरूलाई सीमित रूपमा अतिरिक्त शैक्षिक सामग्री वा एक–दुई अतिरिक्त पुस्तक समावेश गर्ने अनुमति दिइएको हुन्छ। तर समग्रमा शिक्षा प्रणाली राज्यको निगरानी र मानकअनुसार नै सञ्चालन गर्नुपर्ने व्यवस्था रहेको छ। निजी विद्यालयहरूले अभिभावकहरूबाट मासिक शुल्क लिने मात्र होइन। विद्यालय रहेको कम्युनबाट पनि आर्थिक सहयोग प्राप्त गर्छन्। तर त्यसका लागि उनीहरूले निश्चित मापदण्ड र सर्तहरू पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ। ती मापदण्डहरू पूरा भएको अवस्थामा मात्र कम्युनले विद्यालयलाई सहयोग उपलब्ध गराउँछ।

उदाहरणका रूपमा सन् २०२४/२५ शैक्षिक सत्रमा गेन्टोफ्टे कम्युनले प्रति विद्यार्थी करिब ७९,८०६ डेनिस क्रोनर खर्च गरेको देखिन्छ। त्यसैगरी, गेन्टोफ्टे कम्युनमा रहेका निजी विद्यालयहरूले कम्युनका आवश्यक मापदण्डहरू पूरा गरेमा प्रति विद्यार्थी सोही स्तरको सार्वजनिक अनुदान प्राप्त गर्न सक्छन्। यस अवस्थामा कम्युनको आर्थिक सहयोगसँगै अभिभावकहरूले तिरेको शुल्क पनि जोडेर निजी विद्यालयहरूले पर्याप्त स्रोत प्रयोग गर्न पाउँछन्। यसरी उपलब्ध स्रोतबाट उनीहरूले आवश्यक शिक्षक व्यवस्थापन, शैक्षिक सामग्री (पुस्तकहरू) र सानो कक्षाको आकार कायम राख्ने व्यवस्था गर्न सक्छन्। जसले गुणस्तरीय शिक्षण वातावरण बनाउन मद्दत गर्छ।

पूर्व रानी मार्ग्रेथे दोस्रोले एन. जाहलेस नामक निजी विद्यालयमा अध्ययन गर्नुभएको थियो। त्यस्तै, वर्तमान राजा फ्रेडरिक दसौँ र राजकुमार जोआकिमले पनि क्रेब्स स्कुलमा अध्ययन गर्नुभएको थियो। जुन एक निजी विद्यालय हो। राजा फ्रेडरिक दसौँले आफ्ना चारै सन्तानलाई गेन्टोफ्टे कम्युनमा रहेको ट्रानेगार्ड स्कुल नामक सार्वजनिक विद्यालयमा अध्ययन गराउनुभएको थियो। केही समयका लागि राजकुमारी जोसेफिनले हेलेरुपमा रहेको किल्डेगार्ड प्राइभेट स्कुलमा पनि अध्ययन गरिन्।

वर्तमान प्रधानमन्त्री मेट्टे फ्रेडरिक्सेनले सुरुदेखि नै सार्वजनिक विद्यालयको समर्थनमा रहँदै आउनुभएको छ। सन् २०१९ को आफ्नो चुनावी अभियानका पाँच प्रमुख लक्ष्यहरूमध्ये एउटा सार्वजनिक विद्यालयहरूको गुणस्तर सुधार गर्दै अझ सक्षम र सबल बनाउने भन्ने थियो। त्यसअनुसार सार्वजनिक विद्यालयहरूको आर्थिक अवस्था मजबुत बनाउने प्रयास पनि निरन्तर जारी छ। तर अपेक्षा अनुसारको शैक्षिक नतिजा भने पूर्ण रूपमा प्राप्त हुन सकेको छैन।

मेट्टे फ्रेडरिक्सेनले सन् २००५ मा आफैंले एउटा लेखमार्फत स्रोत–साधन सम्पन्न अभिभावकहरूले आफ्ना बच्चालाई निजी विद्यालय पठाएर सार्वजनिक विद्यालय प्रणालीलाई कमजोर बनाइरहेको भन्दै आलोचना गरेकी थिइन्। तर विडम्बना के हो भने मेट्टे आफैंले सन् २०१० र २०१२ मा आफ्ना दुई छोरा र छोरीलाई स्थानीय सार्वजनिक विद्यालयको सट्टा निजी विद्यालयमा भर्ना गराएकी थिइन्। त्यो समयमा मेट्टे फ्रेडरिक्सेन माथि दोहोरो मापदण्ड  अपनाएको आरोप लागेको थियो। तर पछि आफ्ना बच्चालाई निजी विद्यालय पठाएको विषयमा मेट्टे फ्रेडरिक्सेनले राजनीति आफ्ना बच्चाको शिक्षाको बाटोमा बाधा बन्न नहुने भन्दै आफ्नो निर्णयको बचाउ गरेकी थिइन्।

सबै निजी विद्यालयहरू उत्कृष्ट हुन्छन् र सबै सार्वजनिक विद्यालयहरूको नतिजा कमजोर हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। डेनमार्कमा पनि यस्ता धेरै निजी विद्यालयहरू छन् जसको शैक्षिक नतिजा सार्वजनिक विद्यालयहरूको तुलनामा कमजोर देखिन्छ। यसले के देखाउँछ भने विद्यालयको प्रदर्शन केवल विद्यालयको प्रकारमा मात्र निर्भर हुँदैन। शिक्षकको गुणस्तर, विद्यालयको व्यवस्थापन, विद्यार्थीहरूको पृष्ठभूमि, र उपलब्ध स्रोत–साधनको प्रभावकारी उपयोग जस्ता धेरै पक्षहरूले नतिजामा ठूलो भूमिका खेल्छन्। त्यसैले निजी र सार्वजनिक विद्यालयबीचको तुलना गर्दा समग्रमा हेर्नु आवश्यक हुन्छ। किनभने दुबै प्रकारका विद्यालयहरूमा उत्कृष्ट र कमजोर दुवै किसिमका उदाहरणहरू भेटिन्छन्।

माथि प्रस्तुत गरिएको तथ्याङ्क अनुसार सन् २०२४/२५ मा डेनमार्कभरि कक्षा ९ को परीक्षामा उत्कृष्ट नतिजा ल्याउने शीर्ष २५ विद्यालयहरूको नाम र प्रत्येक विद्यालयले प्राप्त गरेको औसत अंक देखाइएको छ। रोचक कुरा के छ भने २५ विद्यालयहरूको सूचीमा जम्मा २ वटा मात्र सार्वजनिक विद्यालय को नाम रहेको देखिन्छ। ती विद्यालयहरूलाई रातो चिन्हले संकेत गरिएको छ। तीमध्ये एउटा सातौँ स्थानमा रहेको एनहोल्ट स्कुल र अर्को २५औँ स्थानमा रहेको ट्रानेगार्ड स्कुल हो। बाँकी जम्मा २३ वटा विद्यालयहरू निजी विद्यालय रहेको देखिन्छ। सूचीमा पहिलो स्थानमा रहेको एथेनिस्कोलेनले औसतमा ११ अंक प्राप्त गरेको छ। ल्युन्ग्बी–टार्बेक कम्युनमा रहेको यो विद्यालयमा विद्यार्थी भर्ना गर्नुअघि विद्यार्थीको आईक्यू (बौद्धिक क्षमता सूचकांक) परीक्षण गरिन्छ। यस विद्यालयबाट जम्मा २२ जना विद्यार्थीहरूले परीक्षामा सहभागिता जनाएका थिए। त्यसैगरी, १८औँ स्थानमा रहेको गेन्टोफ्टे कम्युनको किल्डेगार्ड प्राइभेट स्कुलबाट पनि धेरै उल्लेखनीय परिणाम प्राप्त भएको देखिन्छ। किनभने किल्डेगार्ड प्राइभेट स्कुलबाट १३९ जना विद्यार्थीहरूले परीक्षा दिएर पनि औसत ९.४ जस्तो नतिजा कायम राख्नु प्रशंसनीय हो।  यो सबै नतिजा www.uddannelsestatistik.dk मा पनि हेर्न सकिन्छ।

डेनमार्कको शैक्षिक प्रणालीमा फोल्के  र प्राइभेट स्कुलहरू बाहेक पूर्ण रूपमा अङ्ग्रेजी माध्यममा पठनपाठन हुने अन्तर्राष्ट्रिय विद्यालयहरूको एउटा विशिष्ट समूह रहेको छ। कोपनहेगन इन्टरनेसनल स्कुल, रायगार्ड इन्टरनेसनल स्कुल र हेलरुप इन्टरनेसनल स्कुल जस्ता संस्थाहरू यसका प्रमुख उदाहरण हुन्। यी विद्यालयहरूले विशेष गरी अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका विद्यार्थीहरूलाई लक्षित गर्दै विश्वस्तरको शैक्षिक वातावरण प्रदान गरिरहेका छन्।

यी विद्यालयहरूको शैक्षिक नतिजा र मूल्याङ्कन प्रणाली डेनिस नेसनल स्कुलहरूको भन्दा निकै भिन्न हुन्छ। सामान्यतया, डेनिस शिक्षा मन्त्रालयले सार्वजनिक गर्ने विद्यालयहरूको नतिजा चार्टमा यी अन्तर्राष्ट्रिय विद्यालयहरू समावेश नहुनुको मुख्य कारण उनीहरूको फरक पाठ्यक्रम हो। यी विद्यालयहरूले प्रायः इन्टरनेसनल ब्याकलरेएट  वा बेलायती पाठ्यक्रम जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त शैक्षिक कार्यक्रमहरू अवलम्बन गर्छन्। जसको मापन र नतिजा सार्वजनिक गर्ने विधि डेनिस सरकारी विद्यालयहरूको प्रणालीसँग मेल खाँदैन।

सन् २०२२ मा फोल्के अर्थात् पब्लिक स्कुलहरूका कक्षा ४ का विद्यार्थीहरूको रिडिङ टेस्ट गर्दा नतिजा औसतभन्दा कमजोर आएको थियो। त्यसपछि शिक्षा मन्त्री म्याथियास टेस्फाये ले यस विषयलाई गम्भीर रूपमा लिँदै विद्यार्थीहरूको विद्यालयमा स्क्रिन टाइम धेरै भएको देखिएपछि त्यसलाई कम गर्नुपर्ने नीति लागू गरिएको छ। साथै हप्तामा कम्तीमा एकपटक विद्यार्थीले किताब पढ्नका लागि घर लैजान पर्ने नियम पनि बनाइएको छ। पब्लिक स्कुलहरूमा कक्षा १–२ देखि नै आईप्याड र कक्षा ४ मा कम्प्युटर उपलब्ध गराइन्छ। यसको विपरीत निजी विद्यालयहरूमा आईप्याड दिइँदैन र कक्षा ५ पुगेपछि मात्र कम्प्युटर प्रयोग गर्न दिइन्छ। यसको मुख्य उद्देश्य विद्यार्थीहरूको स्क्रिन टाइम सकेसम्म कम गर्नु र उनीहरूलाई किताब पढ्ने बानी विकास गराउनु हो।

डेनमार्क शिक्षक संघ र डीआर टिभीको सर्वेक्षणअनुसार धेरै शिक्षकहरूले विद्यार्थीहरूको शब्दभण्डार, पढाइ बुझ्ने क्षमता, ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षमता र लेखन सीप कमजोर हुँदै गएको उल्लेख गरेका छन्। विशेषगरी विद्यार्थीहरूले साधारण शब्द र अवधारणाहरू पनि बुझ्न कठिनाइ भोगिरहेका छन्, जसले पढाइमा समस्या बढाएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार नेशनल टेस्टको नतिजाले पनि डेनिस र गणितमा गिरावट देखाएको छ। धेरै विद्यार्थीहरू असफल हुने दर बढेको छ। शिक्षक संघ र विद्यार्थी प्रतिनिधिहरूले विद्यालयमा योग्य शिक्षकको संख्या बढाउन र थप स्रोत साधन उपलब्ध गराउन आवश्यक रहेको बताएका छन्। यदि सुधार नभए शिक्षा प्रणालीमा असमानता बढेर ए र बी स्तरको विद्यार्थी भनेर विभाजित गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ भनेर चेतावनी दिइएको छ।

सन् २०२५ मा प्रकाशित एक रिपोर्ट अनुसार सन् २०२४ मा डेनमार्कका फोल्के स्कुलहरूमा १८२५ शिक्षकहरूको दरबन्दी खाली रहेको र त्यसलाई भिकार अर्थात अस्थायी शिक्षकहरूले पदपूर्ती गरेका थिए। अस्थायी शिक्षकहरूले स्थाई शिक्षक जसरी नै आफ्नो जिम्मेवारी पूरा नगरेको भनेर भनिएको छ। साथै अधिकांश कम्युनहरूमा कार्यरत शिक्षकहरूले आफ्नो शैक्षिक जम्मेवारी अपेक्षा अनुरूप पूरा नगरेको पनि लेखिएको छ। त्यसैगरी जिम्नेसियममा उच्च अंक प्राप्त गर्ने नौजवान बिध्यार्थीहरूको प्रमुख रोजाईमा शिक्षण पेशा नपर्नु पनि एउटा समस्याको रूप देखिएको छ। जसको परिणाम स्वरूप प्रतिभाशाली शिक्षकहरूको कमि डेनमार्कले सामना गरिरेको छ भनेर चिन्ता ब्यक्त गरिएको छ।

एईको (आर्बेइडरबेविगेल्सेन्स एर्भर्भ्सराउद) १८ मे २०२६ को रिपोर्ट अनुसार सन् २०२४/२०२५ को शैक्षिक सत्रमा फोल्के  स्कुलहरूका ९ कक्षाका करिब ११.२ प्रतिशत अर्थात् ५४,६२९ विद्यार्थीहरूले डेनिस र गणित  विषयको परीक्षा उत्तीर्ण  हुन सकेनन्। यो लगातार तेस्रो वर्ष हो जहाँ यो दर उच्च स्तरमै स्थिर रहेको देखिन्छ। जबकि सन् २०२० देखि २०२२ सम्म यो दर करिब ४ प्रतिशत मात्र थियो। केटी विद्यार्थीहरूमा डेनिस र गणित दुवै विषयमा असफल हुने दर केटाहरूको तुलनामा बढी देखिएको छ। पहिलेको अवस्था यसको विपरीत थियो। जहा केटाहरू बढी असफल हुने गर्थे। कक्षा ९ मा असफल भएका विद्यार्थीहरूले भीयुसी बाट आफ्नो पढाइ निरन्तर गर्नुपर्ने हुन्छ। किनभने डेनमार्कमा कम्तीमा कक्षा ९ सम्मको अध्ययन पूरा गर्नु अनिवार्य मानिन्छ।

रिपोर्ट अनुसार  अभिभावकको शिक्षाको स्तर र आयले पनि विद्यार्थीको सफलतामा पहिलेभन्दा बढी प्रभाव पार्न थालेको छ। कम शिक्षित र कम आम्दानी भएका परिवारका विद्यार्थीहरूमा असफल हुने सम्भावना बढी देखिन्छ। यसले सामाजिक गतिशीलता कमजोर बनाउने जोखिम बढाएको छ। किनकि पर्याप्त शैक्षिक आधार बिना उच्च शिक्षा हासिल गर्न गाह्रो हुन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार विद्यार्थीहरूलाई उच्च माध्यमिक शिक्षाका लागि तयार बनाउन फोल्के  स्कुलहरूमा थप लगानी आवश्यक छ साथै कडा व्यवस्थापन पनि उत्तिकै आवश्यक छ भन्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ। सोही रिपोर्ट अनुसार अभिभावकहरूको स्रोत–साधनले विद्यार्थीहरूको शैक्षिक सफलतामा ठूलो भूमिका खेल्छ। अभिभावकको शिक्षा स्तर र आम्दानी जति कम हुन्छ। विद्यार्थीहरूले कक्षा ९ का डेनिस र गणित विषय उत्तीर्ण गर्न नसक्ने सम्भावना त्यति नै बढी देखिन्छ।

कम शिक्षित अभिभावक भएका विद्यार्थीहरूमा असफल हुने दर ३० प्रतिशतभन्दा बढी छ भने उच्च शिक्षित अभिभावक भएका विद्यार्थीहरूमा यो दर ५ प्रतिशतभन्दा कम रहेको छ। त्यस्तै, आम्दानीका आधारमा पनि स्पष्ट असमानता देखिन्छ। सबैभन्दा गरिब परिवारका विद्यार्थीहरूमा असफल हुने दर करिब २८ प्रतिशत छ भने धनी परिवारका विद्यार्थीहरूमा केवल २.८ प्रतिशत मात्र छ। यसले सामाजिक–आर्थिक अवस्थाले विद्यार्थीको शैक्षिक नतिजामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने कुरा स्पष्ट गर्छ।

सिइपिओएस डेनमार्कको एउटा स्वतन्त्र नीति र समाजबारे अनुसन्धान गर्ने संस्था हो। सिइपिओएसको रिपोर्ट अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा डेनमार्कको जिम्नेसियममा करिब १४–१५% विद्यार्थीहरूले प्रत्येक वर्ष आफ्नो अध्ययन बीचमै छोड्ने गरेका छन्। यसको प्रत्यक्ष सम्बन्ध कक्षा ९ मा आउने कमजोर नतिजासँग रहेको भनिएको छ। अहिले जिम्नेसियम पढ्नका लागि ६.० औसत अंक चाहिने नियम लागू गर्ने तयारी भइरहेको छ। पहिले यो सीमा ५.० थियो। तर धेरै शैक्षिक विज्ञहरूका अनुसार यसलाई ७.० बनाउने माग पनि गरिएको छ। जिम्नेसियम पढ्नबाट वञ्चित भएका विद्यार्थीहरूका लागि व्यावसायिक शिक्षा गर्ने अवसर उपलब्ध हुने गर्छ। व्यावसायिक शिक्षामा धेरै प्रकारका कोर्सहरू उपलब्ध हुन्छन्। जसले धेरै युवालाई प्राविधिक वा सीपमूलक शिक्षातर्फ आकर्षित गर्न सक्छ।

अर्को तर्फ मेडिसिन, एड्भोकेट, इन्जिनियरिङ, व्यवस्थापन जस्ता युनिभर्सिटी कोर्स पढ्नका लागि जिम्नेसियममा उच्च अंक आउनै पर्छ। त्यसैले जिम्नेसियममा उच्च मापदण्ड सेट गरेपछि प्रतिभाशाली विद्यार्थीहरू मात्र युनिभर्सिटी पढ्न आउछन् भन्ने मान्यता अनुसार कक्षा ९ मा कम्तीमा ७ अंक ल्याउनेले मात्र जिम्नेसियम पढ्न पाउनुपर्छ भनेर तर्क गरिएको छ। सबै विद्यार्थी एउटै समयमा परिपक्व हुँदैनन्। त्यसैले कक्षा ९ को अंकले भविष्य निर्धारण गर्नु ठीक होइन। विद्यालयमा कम अंक ल्याउने विद्यार्थीहरूले पनि पछि जिम्नेसियम र विश्वविद्यालयमा राम्रो प्रदर्शन गर्न सक्छन् भन्ने तर्क पनि गरिएको छ। सायद यो तर्कलाई मध्यनजर गरेर होला सरकारले जिम्नेसियममा भर्ना हुने मापदण्ड ७.० नभई ६.० बनाउने निर्णयलाई समर्थन गरेको जस्तो देखिन्छ।

सन् २०२२ को फेब्रुअरीमा रुस–युक्रेन युद्ध सुरु भएदेखि सन् २०२५ को डिसेम्बरसम्म डेनमार्कले युक्रेनलाई सैन्य तथा मानवीय सहायता स्वरूप करिब ७५ बिलियन डेनिस क्रोनर बराबरको सहयोग गरिसकेको छ। सन् २०२२ को मे महिनातिर इस्तानबुलमा भएको शान्ति वार्ताबाट रुस–युक्रेन युद्ध समाधान हुने केही सम्भावना देखिएको थियो भन्ने तर्क केही विश्लेषकहरूले गर्ने गरेका छन्। त्यतिबेला बेलायतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री बोरिस जोन्सन र डेनमार्ककी प्रधानमन्त्री  मेट्टे फ्रेडरिक्सेन लगायत पश्चिमी नेताहरूले युक्रेनलाई निरन्तर सैन्य सहयोग र समर्थन दिएका थिए।

अहिले आएर यो युद्धमा युक्रेनलाई गरिएको समर्थन युरोपका लागि निल्नु न ओकल्नु जस्तो बनेको छ। किनभने अहिलेसम्म युद्ध रोकिने कुनै स्पष्ट संकेत देखिएको छैन। साथै, युक्रेनलाई कहिलेसम्म सैन्य सहायता उपलब्ध गराइरहने भन्ने विषय पनि गम्भीर प्रश्नका रूपमा उठ्न थालेको छ। डेनमार्कमा अहिले युक्रेनलाई दिइएको करिब ७५ बिलियन डेनिस क्रोनर डेनमार्ककै  फोल्के अर्थात् पब्लिक स्कुलहरू र अस्पतालहरूको सुदृढीकरणमा लगानी गर्न सकिन्थ्यो भन्ने चर्चा र बहस चलिरहेको छ।