काठमाडौं । गत साता चुनावी प्रचारका क्रममा रुकुम पूर्व पुगेका नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले बिना संकोच एउटा दाबी गरे, ‘म मात्रै हो अहिले नेपालमा एउटा नेता, जो जहाँ गएपनि चुनाव जित्छ ।’
चुनाव जित्नकै लागि आधा दर्जनपटक निर्वाचन क्षेत्र बदलेका र चुनावको मुखमा दुई दर्जन कम्युनिस्ट घटक जोडेका प्रचण्डले माओवादी आन्दोलनको आधार क्षेत्र रुकुम पूर्वबाट १० हजार २४० मत ल्याएर जित निकाले । रुकुम पूर्व माओवादी जनयुद्धमा अत्यधिक जनधनको क्षति भएको जिल्ला हो । यो पार्टीको जुनसुकै उम्मेदवार उठे पनि जित्ने क्षेत्र हो । प्रचण्डले मत पाएको हाराहारी त यहाँ पार्टी सदस्य र शुभचिन्तक नै छन् ।
यसरी चुनाव जितेपछि पनि प्रचण्डले बिना आ
त्ममूल्याङ्कन र स्वीकारोक्ति दिएको अभिव्यक्तिले नेपाली राजनीतिका केही गम्भीर प्रश्न र विरोधाभासहरू अद्यापि बाँकी रहेको संकेत गर्छ ।
प्रचण्डले जहाँ गए पनि चुनाव जित्ने ‘अजेय’ नेताको रूपमा आफूलाई प्रस्तुत गरे । तर, तथ्यले अर्कै कथा भन्छ । रोल्पा र काठमाडौँ हुँदै, सिरहा, चितवन, गोरखा र अहिले रुकुम पूर्वसम्म आइपुग्दा उनले जतिपटक निर्वाचन क्षेत्र बदलेका छन्, त्यसले उनको आत्मविश्वास होइन, असुरक्षालाई संकेत गर्छ ।
यदि उनी साँच्चै जहाँ पनि जित्ने नेता हुन् भने, किन हरेक चुनावमा उनी ‘सुरक्षित आश्रय’ खोज्दै नयाँ जिल्ला पुग्छन् ? यो प्रश्नको उत्तर जनसाधारणलाई पनि थाहा छ । विभिन्न आन्दोलनबाट खारिएका सचेत मतदातालाई दिनदहाडै ढाँट्ने गरी प्रचण्डले दिएको अभिव्यक्तिले जेनजी आन्दोलनपछिका ओली अभिव्यक्तिहरूलाई सम्झाएका छन् ।
माओवादी आन्दोलन कुनै बेला नातावाद र कृपावादको कडा आलोचक थियो । तर, पछिल्लो दशकमा प्रचण्ड आफैं चरम परिवारवादमा फसेको आरोप लाग्दै आएको छ । सत्ता र शक्तिको आडमा छोरी र बुहारीलाई स्थापित गर्न खोजिएको भन्दै पार्टीभित्र र बाहिर चर्को आलोचना भयो ।
भलै भरतपुरमा गरेको कामका कारण छोरी रेनुलाई हेर्ने आम दृष्टिकोण फरक छ र उनीप्रति मतदाताको केही सहानुभूति पनि देखिन्छ ।
यसपटकको जनादेशले त्यसको निर्मम जवाफ दिएको छ- अवसर पाएका छोरी र बुहारी दुवै पराजित भए । तर, पार्टीका सुप्रिम कमान्डर भने सुरक्षित क्षेत्रमा गएर आफू मात्र जित्न सफल भए । पार्टीका धेरै शीर्ष नेताहरू पनि पराजित भएका छन् । यसले नेतृत्वले सिंगो आन्दोलनलाई भन्दा आफ्नो राजनीतिक स्वार्थलाई मात्र केन्द्रमा राख्यो भन्ने भाष्यलाई थप बलियो बनाएको छ ।
चुनाव जितेपछि टुटफुट र विभाजन हुने कम्यनुिस्ट पार्टी र समूहहरू चुनावको मुखमा एकजुट हुन्छन् । प्रचण्डले चुनावकै मुखमा साना-ठूला गरी दुई दर्जनभन्दा बढी कम्युनिस्ट पार्टी र समूहलाई एकता गर्दै विशाल कम्युनिस्ट केन्द्र बनाएको दाबी गर्थे । तर, ती एकता कागजमा मात्र सावित भए ।
२०६४ सालमा प्रत्यक्षतर्फ आधाभन्दा बढी सिट जितेर दुई तिहाइ बहुमत नजिक पुगेको पार्टी आज प्रत्यक्षतर्फ १०/१२ सिटमा अग्रता लिने दयनीय अवस्थामा आइपुगेको छ । रास्वपा जस्तो नयाँ दलले अभूतपूर्व जित निकाल्दै पुराना दलहरूलाई नराम्ररी खुम्च्याइदिँदा माओवादी पार्टी खुम्चिएर मरिच जस्तो बनेको छ । तर, पार्टी यो स्तरमा झर्दा पनि नेतृत्वले त्यसको नैतिक जिम्मेवारी लिएको देखिँदैन ।
संसदलाई ‘खसीको टाउको राखेर कुकुरको मासु बेच्ने पसल’ को उपमा दिँदै हजारौं नागरिकले ज्यान गुमाउने गरी युद्धको नेतृत्व गरेका प्रचण्ड आज त्यही संसदमा सानो आकारमा खुम्चिंदा पनि आफूलाई शक्तिशाली देखाउन तल्लीन छन् ।
सामान्य संसदीय खेलबाट होइन, हिंसात्मक आन्दोलनबाट संसदमा छिरेर ‘अहिले के को टाउको राखेर के को मासु बेच्नुहुन्छ कमरेड ?’ भनेर प्रश्न गरे उनले केही न केही जवाफ त देलान् तर त्यसबाट प्रश्नकर्तालाई चित्त बुझाउन भने मुस्किल हुनेछ ।
यद्यपि, प्रचण्डले सगर्व भनेका छन्, ‘थोरै सिट ल्यायो भनेर प्रचण्डलाई हेप्ने दुस्साहस नगरुन् । जंगलमा सिंह हिँडिसकेपछि अरुको के हालत हुन्छ, हामी सबैलाई थाहा छ ।’
उनको यो भनाइ सुन्दा उनकै विगत याद आउँछ । कुनै बेला कम्युनिस्ट आन्दोलनका पुराना हस्ती मोहनविक्रम सिंहविरुद्ध विद्रोह गर्दा प्रचण्ड भन्ने गर्थे, ‘आन्दोलन कहाँ पुग्यो थाहा छैन । जनता कहाँ पुगिसके थाहा छैन । आफू प्रमुख नेता हुन पाए भइहाल्यो ।’
आज प्रचण्ड ठ्याक्कै त्यही विन्दुमा उभिएका छन् । आन्दोलन छिन्नभिन्न छ, पार्टी खुम्चिएको छ । हिजोका आधार क्षेत्रहरूमा माओवादी आन्दोलनकै सहयोद्धाहरू भिडिरहेका छन् ।
उनी आफैं सहिद पुत्रलाई चुनाव हराएर विजयको अहंकार देखाइरहेका छन् । सडकमा विजय जुलुस निकालेर हिंडिरहेका छन् । तर प्रचण्ड अझै भनिरहेका छन्, ‘म नै संसदको सिनियर नेता हुँ ।’
प्रचण्डले अझ अगाडि बढेर भने, ‘कुनै पनि पूर्वप्रधानमन्त्रीले नजित्दा म एक्लो भएँ ।’ उनले आफ्नै पार्टीका सहसंयोजक पूर्वप्रधानमन्त्री माधव नेपालको पराजयको समेत जिम्मा लिन चाहेनन् । बरू त्यही नतिजामा गर्व गरे । सायद, प्रतिकूलतालाई अनुकूलतामा बदल्ने उनको यो पुरानै शैली हो ।
तर प्रचण्डले नभुलुन्, अब प्रतिकूलतालाई आन्दोलनको होइन, व्यक्तिगत अनुकूलतामा बदल्ने बानीले नै हो उनी चाउरिंदै गएका छन् ।
के प्रचण्ड संसदमा सिनियर नेता भएर उनले पार्टीको नीति लागु गर्न सक्छन् ? संसदका अब्बल प्रश्नकर्ता प्रेम सुवालले समेत यो चुनावमा पराजित भएको बिर्संदै प्रचण्डले आफ्नो अत्यधिक खुम्चिएको भूमिकालाई नजरअन्दाज गरिरहेका देखिन्छन् ।
