Month: October 2025

कैलाली- सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारले जेन–जी आन्दोलनका क्रममा आगजनी र तोडफोडबाट क्षति भएका मन्त्रालय सार्ने भएको छ ।

प्रदेशका दुई मन्त्रालयमा काम नै नलाग्ने गरी क्षति पुगेपछि अन्य भवनमा सार्न थालिएको हो । प्रदेश सरकारका अनुसार आर्थिक मामिला मन्त्रालय र भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालय अर्को भवनमा सार्ने काम सुरु भइसकेको छ ।

‘आर्थिक मामिला मन्त्रालयको भवन पुनः प्रयोग गर्न सकिने अवस्थामै छैन,’ मन्त्रालयका उपसचिव धनबहादुर रोकायाले भने, ‘भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालय मातहतको भूमिगत जलस्रोत तथा सिँचाइ डिभिजन कार्यालयको भवनमा सार्न लागिएको छ ।’ उपसचिव रोकायाले भूमिगतको भवनमा व्यवस्थापनको काम सुरु भइसकेको बताउँदै एक सातापछि सोही भवनबाट सेवा सुचारु हुने जानकारी दिए ।

भूमिगत जलस्रोत तथा सिँचाइ डिभिजन कार्यालयको भवन भर्खरै निर्माण गरिएको हो । भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालय पनि सार्न थालिएको छ । सोही मन्त्रालयअन्तर्गतको मोहना सिँचाइ आयोजनाको कार्यालयमा मन्त्रालय सार्ने काम सुरु गरिएको मन्त्रालयका उपसचिव मेखराज जैशीले बताए । उक्त भवन पनि हालै निर्माण सम्पन्न गरिएको हो ।

२४ भदौमा भएको जेन–जी आन्दोलनका क्रममा प्रदेश सरकारको ५० करोड बढीको क्षति भएको छ । सवारीसाधन र जिन्सी सामग्री मात्रै ५० करोड ६३ लाखको क्षति भएको हो भने भवनको क्षति विवरण प्रदेश सरकारले सार्वजनिक गरेको छैन । आन्दोलनका क्रममा ६६ वटा चारपाङ्ग्रे सवारीसाधान र १०० वटा दुईपाङग्रे सवारीसाधन जलाइएको छ । भवनबाहेक सबैभन्दा बढी भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालयमा भएको छ । उक्त मन्त्रलयको १० करोड ५७ लाख ४६ हजार रुपैयाँको क्षति भएको छ ।

मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयको ९ करोड ७४ लाख रुपैयाँ, प्रदेशसभा सचिवालयमा ६ करोड ९३ लाख २१ हजार रुपैयाँ, उद्योग पर्यटन वन तथा वातावरण मन्त्रालयको ५ करोड रुपैयाँ, सामाजिक विकास मन्त्रालयमा ४ करोड २५ लाख ६७ हजार रुपैयाँ, आर्थिक मामिला मन्त्रालयमा ३ करोड ७५ लाख ९४ हजार रुपैयाँ, आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयको ३ करोड ५५ लाख रुपैयाँ, भूमि व्यवस्था कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयमा ३ करोड ३० लाख रुपैयाँ क्षति भएको छ ।

मुख्य न्याधीवक्ताको कार्यालयको १ करोड ७० लाख रुपैयाँ, प्रदेश प्रशिक्षण प्रतिष्ठानको १ करोड २५ लाख रुपैयाँ, प्रदेश लोकसेवा आयोगको ३१ लाख ९६ हजार रुपैयाँ र प्रदेश नीति तथा योजना आयोगको २५ लाख रुपैयाँ क्षति भएको प्रदेश सरकारले जनाएको छ ।

कैलाली- जेन-जी आन्दोलनका क्रममा सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारअन्तर्गतका मन्त्रालय तथा कार्यालयहरूमा भवनबाहेक सवारीसाधन र जिन्सी सामग्री मात्र ५० करोड बढीको क्षति मूल्यांकन गरिएको छ ।

सात वटा मन्त्रालय रहेको सुदूरपश्चिममा आर्थिक मामिला मन्त्रालय र भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालय रहेका भवनहरू प्राविधिक रूपमा मर्मतसमेत गर्न अयोग्य भनिएपछि ती मन्त्रालयहरू अर्को भवन खोजेर सार्ने क्रममा छन् ।

प्रदेश सरकारले संकलन गरेको तथ्यांक अनुसार ६६ वटा चार पाङ्ग्रे सवारीसाधन र एक सय वटा दुई पांग्रे सवारीसाधन क्षति भएको उल्लेख छ । सवारीसाधन र जिन्सी सामग्रीमा भएको क्षतिको प्रारम्भिक मूल्यांकन प्रतिवेदन अनुसार ५० करोड ६३ लाख २४ हजार क्षति आकलन गरिएको मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषद्को कार्यालयले जनाएको छ । ‘भवनहरूमा भएको क्षति यसमा संलग्न गरिएको छैन,’ मुख्यमन्त्रीका प्रमुख स्वकीय सचिव प्रयागराज खनालले भने ‘आर्थिक र भौतिक मन्त्रालयको भवनमा बस्नै नसकिने गरी क्षति भएकाले ती मन्त्रालय अन्य भवनमा सार्ने तयारी भइरहेको छ ।’

प्रतिवेदन अनुसार सबैभन्दा बढी क्षति भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालयको भएको छ । उक्त मन्त्रालयमा भवनबाहेक १० करोड ५७ लाख ४६ हजार अनुमान गरिएको छ । भौतिक मन्त्रालयमा सवारीसाधनमा क्षति पनि सबैभन्दा धेरे भएको छ ।

१४ वटा चार पांग्रे र २० वटा २ पांग्रे सवारीसाधनमा आगजनी गरिएको मन्त्रालयको तथ्यांक छ । दोस्रोमा मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयको क्षति भएको छ । उक्त कार्यालयको क्षति ९ करोड ७४ लाख रहेको उल्लेख छ ।

क्षति बढी हुने तेस्रो कार्यालय प्रदेश सभा सचिवालय हो । प्रदेश सभा सचिवालयमा भवनबाहेक ६ करोड ९३ लाख २१ क्षति भएको तथ्यांक छ । यस्तै उद्योग पर्यटन वन तथा वातावरण मन्त्रालयको ५ करोड, सामाजिक विकास मन्त्रालयमा ४ करोड २५ लाख ६७ हजार, आर्थिक मामिला मन्त्रालयमा ३ करोड ७५ लाख ९४ हजार, आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयको ३ करोड ५५ लाख, भूमि व्यवस्था कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयमा ३ करोड ३० लाख क्षति भएको छ ।

मन्त्रालयबाहेक मुख्य न्यायाधिवक्ता कार्यालय, प्रदेश नीति तथा योजना आयोग, प्रदेश लोकसेवा आयोग र प्रदेश अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठानका सवारीसाधन र जिन्सी सामानमा पनि आगजनी भएको छ । मुख्य महान्यायाधिवक्ता कार्यालयमा एक करोड ७० लाख, प्रदेश प्रशिक्षण प्रतिष्ठानको एक करोड २५ लाख, प्रदेश लोक सेवा आयोगको ३१ लाख ९६ हजार र प्रदेश नीति तथा योजना आयोगको २५ लाख क्षति भएको तथ्यांक छ ।

मन्त्रालयको भवन पुनः प्रयोग गर्न नमिल्ने गरी आगजनी गरिएपछि भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालय सोही मन्त्रालय अन्तर्गतको मोहना सिँचाइ आयोजनाको कार्यालयका लागि हालै निर्माण सम्पन्न गरिएको भवनमा सार्ने काम सुरु गरिएको छ । मन्त्रालयका कर्मचारीहरूका अनुसार मंगलबारदेखि पुरानो भवनमा बचेका कागजात सार्ने र नयाँ फर्निचर सेटअप गर्ने काम सुरु भएको मन्त्रालयका उपसचिव मेखराज जैशीले बताए ।

आर्थिक मामिला मन्त्रालयको भवन समेत पुनः प्रयोग गर्न नमिल्ने भएपछि भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालय मातहतको हालै निर्मित भूमिगत जलस्रोत तथा सिँचाइ डिभिजन कार्यालयको भवनमा सार्न लागिएको छ । ‘भवन मात्र तयार भएको थियो । आन्तरिक कामहरू तयार गरेर हाम्रो मन्त्रालय सार्ने काम सुरु भएको छ,’ मन्त्रालयका अधिकृत सुरज श्रेष्ठले भने ।

मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, सामाजिक विकास मन्त्रालय, आन्तरिक मामिला तथा कानुन, भूमि व्यवस्था कृषि तथा सहकारी, उद्योग पर्यटन वन तथा वातावरण मन्त्रालयमा भने पुरानै भवनमा मर्मत कार्य भइरहेको छ । उद्योग पर्यटन वन तथा वातावरण मन्त्रालयको भवनमा तोडफोड मात्र भएको थियो ।

मंगलबारसम्म कुनै पनि मन्त्रालयका कर्मचारीहरू लयमा फर्किसकेका छैनन् । सबै कर्मचारीहरू हाजिर भए पनि पूर्वाधार अभावले काम गर्ने वातावरण भने नबनेको सम्बन्धित मन्त्रालयका कर्मचारीहरू बताउँछन् । ‘मन्त्रालय मातहतका जिल्ला कार्यालयहरूबाट काम भइरहेको छ, मन्त्रालयहरूमा अझै काम गर्ने वातावरण तयार भएको छैन,’ मुख्यमन्त्रीका प्रमुख स्वकीय सचिव प्रयागराज खनालले भने ।

कैलाली- नेपालीका दुई ठूला पर्व दसैँ र तिहार सकिएसँगै सुदूरपश्चिम प्रदेशका पहाडी जिल्लामा जात्राको रौनक सुरु भएको छ । कात्तिक शुक्लपक्षको सुरुवातसँगै विभिन्न शक्तिपीठमा जात्राको रौनक सुरु भएको हो ।

बैतडीको प्रसिद्ध शिवनाथ धाममा आजदेखि जात्रा सुरु भएको छ । आज साँझको समयमा शिवनाथ गाउँपालिकाका विभिन्न स्थानबाट देउरो आइसकेपछि राति शिवनाथ मन्दिरमा पूजा लाग्ने गर्छ । शिवनाथको जात्रामा छालाको गिर (भकुण्डो) खेल्ने प्रचलन रही आएको छ । शिवनाथ गाउँपालिकाको कफाडीस्थित उदयदेव मन्दिरमा दसैँको समयमा बलि गरिएको राँगाको छालाबाट उक्त गीर बनाउने गरिन्छ । शिवनाथ जात्राको अवसरमा शिवनाथ गाउँपालिकाले दुई दिन स्थानीय बिदा पनि दिएको छ ।

बैतडीकै प्रसिद्ध मेलौली भगवती मन्दिरमा लाग्ने ‘देहिजात’ १८ र १९ कात्तिकमा हुने भएको छ । जात्रामा राँगाको बलि दिने गरिन्छ । ‘देहिजात’मा मेलौली भगवतीको दर्शनका लागि नेपालका मात्रै नभएर सीमावर्ती भारतीय दर्शनार्थीहरूसमेत आउने गरेका छन् ।

सुदूरपश्चिम प्रदेशकै प्रसिद्ध शक्तिपिठ उग्रतारा भगवती मन्दिरमा हरेक वर्ष मनाइने देहिजात अर्थात् उग्रतारा मेला १९ कात्तिकमा लाग्ने भएको छ । उग्रतारा क्षेत्र विकास समितिका अनुसार हरेक वर्ष कात्तिक शुक्ल पूर्णिमाको रात रतेडी र दोस्रो दिन दिउसेडी मेला लाग्दै आएको छ । यस वर्ष कात्तिक १८ कात्तिकमा रतेडी र १९ कात्तिकका दिन दिउसेडी लाग्ने क्षेत्र विकास समितिले जनाएको छ । डडेल्धुरा सदरमुकामबाट ४ किलोमिटर टाढा अमरगढी नगरपालिका– ८ को सुन्दर डाँडामा अवस्थित उग्रतारा भगवतीको मन्दिरमा लाग्ने मेलामा हजारौँ दर्शनार्थी पुग्ने गरेका छन् ।

चौलोले प्रख्यात रहेको सुदूरपश्चिमको प्रसिद्ध बडाल जाँत भने १५ कात्तिकमा हुने भएको छ । १४ कात्तिकको राति रतेडी र १५ कात्तिकमा दिउसेडी मेला लाग्ने वडाध्यक्ष मनोज देउवाले बताए । लाटागन्याप देवताको भक्ति स्वरुप मनाइने चौलोले प्रख्यात बडाल जाँतमा स्थानीय बाजागाजा, भोक्कर, देवलहरूका भाला, गुर्जा, खुकुरी र तरबार हातहातमा समातेर खेलिने भएकाले उक्त मेलाले सुदूरपश्चिममा प्रसिद्धि पाएको छ । सुदूरपश्चिमकै सबैभन्दा बढी दाइन, दमाहा र भोक्कर बजाइने मेलाका रूपमा समेत बडाल जाँता प्रसिद्ध छ ।

यस वर्षको जगन्नाथ मेला (खोले जाँत) २२ कात्तिकमा लाग्ने भएको छ । अजयमेरु गाउँपालिका वडा नम्बर ३ र ४ को सिमानामा पर्ने प्रसिद्ध जगन्नाथ धाममा २१ कात्तिकमा रतेडी र २२ कात्तिकमा दिउसेडी परेको हो । मेलामा गुनपाल, चौडी, चिपुर र मड गाउँका भक्तजनहरूले देउरो बोकेर जगन्नाथ मन्दिरमा पुग्ने परम्परा छ । यस्तै, डडेल्धुरामा प्रसिद्ध भागेश्वर (धुरा) जाँत १८ गते लाग्ने भएको छ ।

उता सुदूरपश्चिम प्रदेशको प्रख्यात धार्मिक एवं पर्यटकीयस्थल बडीकेदार धाममा १७ कात्तिकमा मेला लाग्ने भएको छ । डोटीको दक्षिणी क्षेत्रमा अवस्थित बडिकेदार गाउँपालिका र बोगटान फुडसिल गाउँपालिकाको संगमको रूपमा रहेको बडिकेदारधाममा १६ कात्तिकदेखि तीन दिनसम्म धार्मिक मेला लाग्ने बडिकेदार धामका मूल पुजारी सिद्धराज बिनाडीले जानकारी दिए । बडिकेदार धाममा १६ र १७ कात्तिकमा मेला तथा १८ कात्तिकमा केदार पुजनको कार्यक्रम रहेको उनले बताए ।

डोटीको बोगटान फुडसिल गाउँपालिका र बडिकेदार गाउँपालिकाको सीमा क्षेत्रमा पर्ने धार्मिकस्थल बडिकेदारधाममा वैकुण्ठ चतुर्दशीमा पुजन गर्ने चलन छ । बडिकेदार दर्शन गरेमा मनोकामना पूरा हुने विश्वास रहिआएको छ । बडिकेदारधाममा जान कैलालीको सहजपुरबाट डोटीको विपिनगर, खँड्यौली बजारहुँदै अत्तरकाडासम्म सडकको सुविधा छ । त्यहाँबाट सवा एक घण्टाको पैदल यात्रामा बडिकेदारधाममा पुग्न सकिन्छ ।

 बाजुरा । जिल्ला अस्पताल बाजुरामा विगत एक महिनादेखि जीवनजलको चरम अभाव भएको छ ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षमा खरिद गरेको चाँडै सकिएको र नयाँ खरिद प्रक्रिया ढिलाइ भएकाले अस्पतालमा जीवनजलको चरम अभाव भएको सूचना अधिकारी नृपराज गिरीले बताएका छन् ।

जीवनजल अभाव हुँदा झाडापखाला र जलवियोजनका विरामीले जीवनजल निजी अस्पतालबाट किनेर खानुपर्ने बाध्यता रहेको छ ।

अस्पतालमा ९८ प्रकारका औषधि निशुल्क विरामीलाई दिनुपर्ने रहेको छ । निशुल्क औषधि अन्तर्गत जीवनजल अति आवश्यक पर्ने अन्तर्गत पर्ने गर्छ, तर महिनौ सम्म पनि जीवनजल अभाव हुँदा अस्पताल बेखबर बनेको स्थानियले बताएका छन् ।

जीवनजल झाडापखालाका विरामीका लागि अत्यावश्यक मानिने गरेको छ ।

झाडापखाला तथा शरिरमा जलवियोजन भएको बेला शरीरको पानी सन्तुलन राख्न प्रयोग गरिने जीवनजल नपाउँदा विरामी समस्यामा परेको स्थानिय सन्तोष बिकले वताएका छन् ।

अस्पतालमा दैनिक १ सय ८० देखि २ सय सम्म विरामी आउने गरेका छन् ।

त्यसमध्ये १२ देखि १८ जनालाई जीवनजल आवश्यक पर्छ, तर एक महिना देखि अभाव भएको सुचना अधिकारी गिरीले बताएका छन् ।

यो आर्थिक वर्षको औषधि खरिद प्रक्रिया अघि बढिसकेको छ । अस्पतालमा जीवनजल आउन अझै एक महिना जति लाग्ने अस्पतालले जनाएको छ ।

एकातिर औषधि खरिदका लागि बजेट पर्याप्त छैन्, यो आर्थिक वर्ष औषधि खरिदका लागि २५ लाख मात्र बजेट रहेको अस्पतालले बताएको छ । यो बजेट धेरै कम रहेको अस्पताल स्रोतले बताएको छ ।

जीवनजल निशुल्क उपलब्ध हुने औषधि मात्र नभइ अत्याआवश्यक हुने औषधि हो ।

अभाव भएको धेरै समय भइसक्दा पनि परिपूर्तिका लागि कतै बाट ध्यान नगएको स्वास्थ्यकर्मीले बताएका छन् । धेरै विरामीलाई जीवनजल आवश्यक पर्ने गर्दछ, बजारमा गएर किन्न भन्ने गरेको उनले बताए ।

बाजुराका अन्य केही स्वास्थ्य संस्थामा समेत जीवनजल नरहेको पाइएको छ ।

स्थानिय तहले औषधि खरिदमा ढिलाइ गरेका कारणले स्थानिय स्वास्थ्य संस्थामा समेत जीवनजल अभाव भएको हो । स्वास्थ्य संस्थामा जीवनजल अभाव भएको लामो समय भइसक्दासम्म सम्बन्धित निकाय बेखबर जस्तो बनेका छन् ।

कञ्चनपुर–  ‘जेन-जी’ प्रदर्शनका क्रममा भएका आगजनी र तोडफोडबाट सुदूरपश्चिम प्रदेशमा सरकारी, निजी र पार्टी कार्यालय गरी २३४ भौतिक संरचनामा क्षति पुगेको छ ।

सुदूरपश्चिम प्रदेश प्रहरी कार्यालय धनगढीका अनुसार प्रदर्शनका क्रममा  कैलाली र कञ्चनपुरमा बढी क्षति भएको छ । सरकारी कार्यालयतर्फ कैलालीमा दुई, कञ्चनपुरमा एक, बझाङमा एक र दार्चुलामा एक गरी पाँच वटा सरकारी संरचना पूर्ण रूपले क्षतिग्रस्त भएका छन् । प्रदेशभरि १५१ वटा सरकारी संरचनामा आशिंक क्षति पुगेको प्रदेश प्रहरी कार्यालयका प्रहरी निरीक्षक अर्जुन साउदले जानकारी दिए ।

आशिंक क्षति हुने सरकारी भवनमा पनि सबैभन्दा बढी कैलालीमा १०३, कञ्चनपुरमा २४, डडेल्धुरामा नौ, डोटीमा आठ, अछाममा चार र दार्चुलामा तीन वटा छन् । यसैगरी व्यापारिक र निजीतर्फ ३८ घरमा क्षति पुगेकामा कञ्चनपुरमा सबैभन्दा बढी २३ र कैलालीमा १५ वटा रहेका छन् ।

प्रदेशमा ५७३ दुई पाङ्ग्रे र १३५ चार पाङग्रे गरी ७०८ सरकारी सवारीसाधनमा क्षति पुगेको प्रहरीले जनाएको छ । निजीतर्फ तीन वटा सवारीसाधनमा क्षति पुगेको छ ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुरका प्रवक्ता प्रहरी नायब उपरीक्षक सागर बोहराले क्षतिबारे ठाडो निवेदन आए पनि जाहेरी नआएको बताए। उनले जोहरी आए संकलन गरिने बताए। यस्तै, कञ्चनपुर कारागारबाट भागेका ४७८ जनामध्ये ९८ जना फरार र  खोजी कार्य जारी रहेको उनले बताए।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय कैलालीका प्रवक्ता प्रहरी नायब उपरीक्षक राजकुमार सिंहले सम्पत्ति क्षतिका हकमा कैलालीमा पनि जाहेरी नपरेको बताए । उनले प्रदर्शनको मौका पारेर भागेका कैदीहरूमध्ये धेरै जना फर्केको र फर्केकाहरूको खोजी भइरहेको बताए।

‘कारागारबाट भागेकामध्ये ४०६ जना फर्केर आएका छन् । अझै २०० भन्दा बढी कैदी फर्केका छैनन् । उनीहरूको खोजी कार्य तीव्र रूपमा भइरहेको छ’, प्रवक्ता सिंहले भने, ‘हामीले प्रदर्शनका क्रममा काठमाडौँमा लुटिएका तीन थान हतियार कैलालीबाट बरामद गरी काठमाडौँ पठाएको छ ।’

आन्दोलनका क्रममा सुदूरपश्चिममा प्रदेशसभा भवनदेखि पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा, पूर्वगृहमन्त्री रमेश लेखकलगायत प्रदेशसभा सदस्य, पालिकाका प्रमुख तथा उपप्रमुखका निवास तथा व्यापारिक संरचनामा आगजनी र तोडफोड गरिएको थियो ।