निर्वाचनमा बालअधिकार उल्लङ्घनका १५० बढी घटना, घटना रोक्न सिजपको आग्रह

काठमाडौं- बालबालिका शान्तिक्षेत्र राष्ट्रिय अभियान (सिजप)ले निर्वाचनका क्रममा बालबालिकाको अधिकार संरक्षण र सम्मान गर्दै बालमैत्री वातावरणमा निर्वाचन सम्पन्न गर्न सबै सरोकारवाला पक्षसँग आग्रह गरेको छ।

अभियानले निर्वाचनको समयमा बालबालिकालाई कुनै पनि प्रकारका राजनीतिक गतिविधि, प्रचारप्रसार, जुलुस, आमसभा तथा दलगत कार्यक्रममा प्रयोग नगर्न विगतदेखि नै अभियान सञ्चालन गर्दै आएको जनाएको छ। सिजपले निर्वाचन आयोग, राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग, राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद् तथा निर्वाचन पर्यवेक्षणमा संलग्न संघसंस्थासँग सहकार्य गर्दै राष्ट्रिय, प्रदेश र स्थानीय तहमा सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरेको उल्लेख गरेको छ।

सिजपका अनुसार निर्वाचन लोकतन्त्रको महत्वपूर्ण अभ्यास भए पनि यस क्रममा बालबालिकाको जबरजस्ती सहभागिता, दुरुपयोग तथा राजनीतिक स्वार्थका लागि प्रयोग हुनु गम्भीर बालअधिकार उल्लङ्घन भएको सिजपको ठम्याइ छ। नेपालको संविधान, बालबालिका सम्बन्धी ऐन, २०७५ र निर्वाचन आचारसंहिता, २०८२ मा बालबालिकालाई राजनीतिक दुरुपयोगबाट सुरक्षित राख्ने स्पष्ट व्यवस्था भए पनि व्यवहारमा भने उल्लङ्घनका घटना देखिएको अभियानको भनाइ छ।

सिजपले हालसम्म निर्वाचनसँग सम्बन्धित बालअधिकार उल्लङ्घनका १५० भन्दा बढी घटना अभिलेखीकरण गरेको जनाएको छ। तीमध्ये ७५ भन्दा बढी घटनामा आवश्यक कानुनी कारबाहीका लागि निर्वाचन आयोगमा उजुरी दर्ता गरिएको छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत बालबालिकालाई पक्ष–विपक्षमा उभ्याई रिल, भिडियो, टिकटक आदिमा एआई प्रयोग गरी भोट माग्ने, विद्यालयमै शिक्षकबाट कुनै दललाई भोट दिन संकेत गर्ने, विद्यालय पोशाकमै जुलुस र ¥यालीमा सहभागी गराउने, झण्डा–ब्यानर तथा पार्टीका सामग्री प्रयोग गराउने, मतदान केन्द्र रहेका विद्यालय क्षेत्रमा हातहतियारसहित सुरक्षाकर्मीको प्रवेश जस्ता घटनाहरू अभिलेख गरिएको सिजपले जनाएको छ।

निर्वाचनको मिति नजिकिँदै जाँदा बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक, अपाङ्गता भएका, वैकल्पिक स्याहारमा रहेका तथा विभिन्न कारणले जोखिमपूर्ण अवस्थामा रहेका बालबालिका थप असुरक्षित हुनसक्ने भन्दै सिजपले सरोकारवालाको ध्यानाकर्षण समेत गराएको छ।

आगामी निर्वाचनलाई पूर्ण रूपमा बालमैत्री र सुरक्षित बनाउन अभियानले राजनीतिक दल तथा उम्मेदवारलाई बालबालिकालाई प्रचारप्रसारमा सहभागी नगराउने प्रतिबद्धता कार्यान्वयन गर्न, विद्यालय र शिक्षकलाई विद्यार्थीलाई निर्वाचन गतिविधिबाट टाढा राख्न, स्थानीय तह र सुरक्षा निकायलाई निगरानी र कारबाही कडाइ गर्न आग्रह गरेको छ।

त्यस्तै, सामाजिक सञ्जालमा बालबालिकाको प्रयोग गरी बनाइएका राजनीतिक सामग्री सेयर, लाइक वा कमेन्ट नगर्न र यस्ता सामग्री हटाउन सम्बन्धित निकायमा उजुरी दिन अपिल गरिएको छ।

साथै, मतदान केन्द्र रहेका विद्यालयमा निर्वाचन सम्पन्न भएपछि सरसफाइ र भौतिक संरचना व्यवस्थित गर्न तथा बालअधिकार उल्लङ्घनका घटना भएमा बाल हेल्पलाइन १०९८, नेपाल प्रहरी १०० लगायत सम्बन्धित निकायमा जानकारी गराउन आग्रह गरिएको छ।

सिजपले बालबालिकाको सर्वोत्तम हितलाई केन्द्रमा राखी आगामी निर्वाचन पूर्ण रूपमा बालअधिकारको सम्मान गर्दै सम्पन्न गर्न सम्पूर्ण सरोकारवाला पक्षसँग   आग्रह गरेको छ।