नेपालको शासन प्रणाली – पूर्णरूपमा सामन्तवादी सोचमा आधारित छ

टीका पौडेल ।

नेपालको राजनीतिक विकासक्रम हेर्दा सतहमा लोकतान्त्रिक संरचना देखिए पनि, मूलभूत अभ्यास र मनोविज्ञानमा सामन्तवादी सोच अझै गहिरोसँग बसीरहेको धेरै विश्लेषकहरूको धारणा छ। सामन्तवाद केवल भूमि र शक्तिको एकतर्फी स्वामित्वमा सीमित हुँदैन; यो सोच, व्यवहार, राज्य–नागरिक सम्बन्ध, नेतृत्व शैली, र प्रशासनिक संस्कृतिमा निहित हुने गहिरो संरचनागत समस्या हो। नेपालमा पनि यही मानसिकता, संरचना र व्यवहार दशकौँदेखि जरो गाडेर बसेको देखिन्छ। यहा मैले नेपालमा सामन्तवादी सोच कसरी शासन व्यवस्थाभरि जोडिएको छ, यसको ऐतिहासिक, राजनीतिक, सामाजिक तथा प्रशासनिक आयामहरू र यसको प्रभावहरूबारे विस्तृत रूपमा विश्लेषण गरने जमर्कों गरेको छु ।

१. ऐतिहासिक दृष्टिकोण : सामन्तवादी मानसिकताका जरा

नेपालको शासन संरचना लामो समयसम्म राजाले दिएको कृपाका रूपमा व्याख्या गरिन्थ्यो। जनता “प्रजा” भनेर सम्बोधन हुन्थे, जसको अर्थ नै शासकप्रति आश्रित, अधिकारविहीन, शरणार्थी जस्ता नागरिक।

• राणाकाल (१०४ वर्ष) सामन्तवादको सबैभन्दा स्पष्ट रूप थियो—

शक्ति केही वंशमा केन्द्रित, जनता राज्यका सेवकसरह, कर–श्रम–सेवा राज्यका नाममा दान गरिनु पर्ने, अधिकारहरू रोकिएका र शिक्षा–स्वास्थ्यजस्ता आधारभूत सेवाहरू पनि सीमित।

• राजाको प्रत्यक्ष शासन ले पनि जनतालाई अधिकारयुक्त नागरिकभन्दा शासकका दयामा बस्ने प्रजाको रूपमा राखियो। • १९९० पछि बहुदल आए पनि, दलहरू स्वयं सामन्तीय संरचनामा आधारित भए—आफ्नो नेता “सर्वोच्च”, नेता बदलिनु भनेको वंशज बदलिनु जस्तै, र निर्णय एउटा सानो समूहमा सीमित। यसरी हेर्दा राजनीतिक संरचना बदलिए पनि, सोच र अभ्यासमा सामन्तवाद यथावत रहिरह्यो।

२. राजनीतिक नेतृत्वको व्यवहार : सामन्तवादको आधुनिक रूप

नेपालमा राजनीतिक दलहरू लोकतान्त्रिक संरचनामा दर्ता भए पनि यसको सञ्चालन शैली सामन्तवादी छ। यसको प्रमुख लक्षणहरू यस्तो छन्ः

क) नेताकेन्द्रीकरण दलभित्र नीति, कार्यक्रम, निर्णय—सबै मुख्य नेताको वरिपरि घुम्छ। आलोचना गर्न पाइँदैन; प्रश्न गरे “अनुशासनहीनता” मानिन्छ। यसले स्वतन्त्र सोच र लोकतान्त्रिक बहसलाई मार्छ।

ख) परिवारवाद र बंशवाद

अनेक दलहरूमा नेतृत्व पिँढीगत रूपमा स्वाभाविक अधिकारजस्तै बनाइएको छ। नेताको छोरा/छोरी/नातेदार स्वतः नेतृत्वमा अग्रता पाउँछन्। यो सोच सामन्तीय “वंशानुगत शासन” सँग मिल्दोजुल्दो छ।

ग) कृपावाद (Patronage Politics)

सामन्तवादी शासनमा प्रभुका कृपाले पाउने सेवा–सुविधा, जागिर, सुरक्षा—आज दलका शीर्ष नेताको कृपाले पाउने चलन झन् धेरै छ। पार्टी–कार्यकर्ता–नेता सम्बन्ध “आधुनिक जागिरिया सामन्तवाद” को रूपमा फैलिएको छ, जहाँ योग्यताभन्दा नातेदारी, चित्तबुझ्दो व्यवहार र राजनीतिक निकटता नै संयोगको आधार हुन्छ।

३. राज्य–नागरिक सम्बन्ध : सामन्तीय दृष्टिकोणको निरन्तरता

नेपालको शासन संरचनामा नागरिकलाई अधिकारधारी होइन, सेवाग्राही वा “अनुग्रह पाउने व्यक्ति” को रूपमा हेर्ने प्रवृत्ति छ।

क) सेवामा पहुँच कठिन

नागरिकले सरकारी सेवा पाउन अपिल–गुनासो, परिचय, सिफारिस, कहिले काँही त “हजूर सर” भन्नुपर्छ। अधिकार प्रयोग गर्नुपर्दा अनौपचारिक शक्तिकेन्द्र खोज्नुपर्ने अवस्था सामन्तवादी चिरपरिचित व्यवहार हो।

ख) राज्यले नागरिकलाई ‘अनुदान पाउने प्रजा’को रूपमा हेर्नु

सरकारी योजनाहरूलाई “सरकारले दिएको” भनेर प्रचार हुन्छ। लोकतन्त्रमा यो “नागरिकको करले बनेको सेवा” हो भन्ने समझ कमजोर छ—किन भने शासकवत दृष्टिकोण अझै बलियो छ।

ग) जनताको आवाजप्रति उदासीनता सडक प्रदर्शन, ज्ञापनपत्र, धरना—यी सबै नागरिकले सरकारलाई सम्झाउन गर्ने अनिवार्य गतिविधि बनिसकेका छन्। सुन्ने, छलफल गर्ने, तत्काल प्रतिक्रिया दिने सरकारको नागरिकमैत्री संकल्प अझै कागजमै छ।

४. प्रशासनिक संरचना : कागजी लोकतन्त्र, व्यवहारिक सामन्तवाद

नेपालको प्रशासन जनता वा जवाफदेही भएकाभन्दा पनि “शक्ति” चलाउने स्थानजस्तो व्यवहार गर्छ। सामन्तवादी सोचका केही प्रमुख सूचकहरू: क) पद नै शक्ति

पदमा पुगेपछि आफूलाई जनताभन्दा माथि ठान्ने, आदेशात्मक व्यवहार, पहुँच नदिने, अधिकारको प्रदर्शन—यी सबै सामन्तीय शासनको प्रत्यक्ष झल्को हुन्।

ख) फाइल सार्नै पनि ‘अनुमति’ चाहिने प्रणाली

कुनै सामान्य कार्य गर्न पनि दर्जनौँ स्ट्याम्प, हस्ताक्षर, सिफारिस, सन्देश—यिनै प्रक्रियाले नागरिकलाई झुकाउन बाध्य पार्ने परिपाटी छ। यी प्रक्रियाहरू सामन्तीय “नियमबाट होइन, प्रभुको इच्छा अनुसार शासन” जस्तै छन्।

ग) भ्रष्टाचार र नातावाद

सामन्तवादको मूलभूत तत्व भनेको निजी लाभका लागि सार्वजनिक स्रोतको दोहन हो। नेपालमा नातावाद, चलखेल, दलालतन्त्र, अस्वाभाविक ढंगले बढाएका सम्पत्तिहरू—यिनले शासन संरचना सामन्तीय सोचबाट चलिरहेको प्रमाणित गर्छन्।

५. सामाजिक संरचना र सांस्कृतिक आयाम : सामन्तवादलाई जोगाउने मनोविज्ञान

नेपालमा शक्ति, सम्मान, प्रतिष्ठा—यी सबैसहित सामाजिक मान्यताहरू पनि सामन्तीय सोचबाट प्रभावित छन्। उदाहरणका लागि—

क) उच्च पदमा बसेकालाई “विशेष व्यक्ति” ठान्ने संस्कृति

लोकतन्त्रमा पद कार्यका लागि हो, तर नेपालको सामाजिक मनोविज्ञानमा पद “मानसम्मान र शक्ति” को प्रतीकजस्तै छ। नेता वा उच्च अधिकारीलाई सर्वसाधारणभन्दा बढी हेर्ने, विशेष व्यवहार गर्ने, सेवक–मालिक जस्तो सम्बन्ध बनाउने परिपाटी सामन्तवादकै सांस्कृतिक स्वरूप हो।

ख) नागरिकको स्वतन्त्र चेत कमजोर सामन्तवादी शासनले नागरिकलाई आज्ञाकारी बनाउँछ। नेपालमा पनि सरकार वा नेताको निर्णय प्रश्न गर्न लाज मान्ने, “नेताले जे गर्छन् राम्रो गर्छन्” भन्ने पुरानो सोच अझै कायम छ।

६. आधुनिक लोकतन्त्रसँगको विरोधाभास नेपालमा संविधान, निर्वाचन प्रणाली, संसद, सरकार, अदालत—सबै लोकतान्त्रिक संरचना छन्। तर व्यवहारमा यी संरचनाहरू सामन्तीय मानसिकताले प्रभावित छन्। जसको कारण—

• लोकतान्त्रिक संस्थाहरू कमजोर

• राजनीतिक नेतृत्व आन्तरिक लोकतन्त्रविहीन

• जनता निष्क्रिय र आश्रित बनाइएका

• अधिकारभन्दा दायित्वलाई बढी जोड दिने

यसले लोकतन्त्रका मौलिक मूल्य—जवाफदेहिता, पारदर्शिता, समावेशिता, नागरिक–सत्ता सन्तुलन—सबैलाई क्षीण बनाउँछ।

७. सामन्तीय सोचको प्रभाव : विकास, न्याय, र सुशासनमा बाधा सामन्तीय शासन मानसिकताका कारण देशमा निम्नलिखित समस्या जरा गाडेर बसेका छन्—

• दिगो विकास अवरुद्ध

• राजनीतिक अस्थिरता कायम

• कानूनी शासन कमजोर

• सामाजिक असमानता बढ्दै

• युवा विदेश पलायन उच्च

• सरकारी संयन्त्रप्रति अविश्वास बढ्दै

जब राज्य चलाउने व्यक्ति र संस्थाहरू जनतालाई समान नागरिक होइन, अनुग्रह पाउने प्रजाजस्तै हेर्छन्, तब विकास र लोकतन्त्र स्वतः कमजोर हुन्छन्।

८. निष्कर्ष : परिवर्तन संरचनामा होइन, सोचमा आवश्यक

नेपालले ऐतिहासिक रूपमा सामन्तवादको गहिरो प्रभाव भोगेको छ। राजनीतिक रूपान्तरण, संविधान परिवर्तन, व्यवस्था परिवर्तन—यी सबै भएको छ, तर शासन प्रणाली चलाउने मूल मानसिकता, नेतृत्व शैली, सांस्कृतिक मूल्य, प्रशासनिक व्यवहार—यी अझै सामन्तवादी दृष्टिकोणबाट मुक्त हुन सकेका छैनन्।

नेपालको शासन प्रणालीलाई वास्तवमै लोकतान्त्रिक बनाउन—

• नेतृत्वले सामन्तवादी सोच त्याग्नुपर्छ,

• नागरिकले आफूलाई अधिकारधारी मान्नुपर्छ,

• प्रशासनले सेवा प्रदायक बन्नुपर्छ,

• संस्थाहरूले कानुनभन्दा माथि कसैलाई नठान्नुपर्छ।

परिवर्तन संरचनामा मात्र होइन, चेतना र व्यवहारमा आवश्यक छ। जब नेतृत्वदेखि सामान्य नागरिकसम्म सबैले आधुनिक लोकतान्त्रिक मूल्यलाई अभ्यासमा उतार्न थाल्छन्, तब मात्रै नेपाल सामन्तीय सोचबाट मुक्त भई वास्तविक लोकतन्त्रमा अघि बढ्न सक्छ।

(लेखक पौडेल कोलोराडो बोल्डरका बासिन्दा हुन्।)

प्रभु बैंकका सीईओसहित दुई जना पनि पक्राउ

काठमाडौँ :  प्रहरीको केन्द्री अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी)को टोलीले प्रभु बैंकका सीईओ अशोक शेरचनसहित अन्य दुई जनालाई पक्राउ गरेको छ । पक्राउ परेकाहरुको विवरण प्रहरीले खुलाइसकेको छैन ।

सीआईबी टोलीले शेरचनसहित उनीहरुलाई बिजुलीबजारस्थित प्रधान कार्यालयबाट पक्राउ गरेको हो । राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनसमेतका आधारमा सीआईबीले बैंकिङ कसुरमा उनीहरुलाई पक्राउ गरेको हो ।

सीआईबीले गत कात्तिक २२ मा बैंकको बिजुलीबजारस्थित केन्द्रीय कार्यालयमा छापा मारेर महत्त्वपूर्ण कागजात नियन्त्रणमा लिएको थियो ।

रास्वपा र विवेकशील साझा पार्टीबीच एकता घोषणा

काठमाडौं। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) र विवेकशील साझा पार्टीबीच एकता घोषणा भएको छ । काठमाडौंमा आयोजित एकता घोषणा सभामा दुई दलका नेतारूले एकीकरणसम्बन्धी सहमतिमा हस्ताक्षर गरेका छन् ।

रास्वपाका तर्फबाट कार्यबाहक सभापति डोलप्रसाद अर्याल र डा. स्वर्णिम वाग्लेले हस्ताक्षर गरेका छन् भने विवेकशील साझाकी अध्यक्ष समीक्षा बाँस्कोटा र उपाध्यक्ष प्रकाशचन्द्र परियारबीच हस्ताक्षर भएको हो ।उनीहरूबीच विभिन्न पाँच वटा बुँदामा सहमति भएको छ ।

जस अनुसार, वैकल्पिक राजनीतिको प्रवर्द्धनमा स्व. उज्वल थापा एवं ‘विवेकशील अभियान’को योगदानलाई दस्तावेजीकरण गरी मान्यता दिने सहमति भएको छ ।

महाधिवेशनसम्मका लागि बनाइएको ‘विशेष संयन्त्र संघीय नेतृत्व मञ्च’ मा विवेकशील साझा पार्टीबाट एकीकरणको प्रक्रियाबाट आउने नेताहरुलाई आपसी समझदारीमा मनोनयन गर्ने सहमति भएको छ । त्यस्तै, मञ्चका सदस्यहरूको वरियता केन्द्रीय समितिको सदस्य सरह हुने सहमतिमा उल्लेख छ।

विवेकशील साझा पार्टीका सदस्य र सल्लाहकारहरुलाई केन्द्रीय, प्रादेशिक र स्थानीय तहगत संरचनामा समुचित समायोजन गरि जिम्मेवारी तोक्दा योग्यता, समावेशिताको सिद्धान्त र सार्वजनिक छविलाई आधार मान्ने पनि सहमतिमा बताइएको छ ।

एकीकरण पश्चात् दलको नाम ‘राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी’, दलको झण्डा साविककै निलो पृष्ठभूमिको मध्य भागमा सेतो रङ्गको गोलाकार बीचमा निलो रङ्गको घण्टीको आकृति र दलको चिन्ह ‘घण्टी’ रहने बताइएको छ ।

पाँडे निर्देशित ‘झरीपछिको इन्द्रेणी’ को पोस्टर सार्वजनिक

काठमाडौं । अर्जुन घिमिरे ‘पाँडे’ निर्देशित फिल्म ‘झरीपछिको इन्द्रेणी’ को पहिलो झलक सार्वजनिक गरिएको छ । यो पोस्टरमा सबै कलाकारलाई उनीहरूको ‘क्यारेक्टर लुक्स’ मा देख्न सकिन्छ ।

यो फिल्मबाट गणेश उप्रेती लामो समयपछि पुनरागमन गर्दैछन् । फिल्ममा रमेश उप्रेती, प्रकाश घिमिरे, दीपाश्री निरौला, सरिता गिरी, देशभक्त खनाल, निर्मल शर्मा, कृष्ण शिवाकोटी, कृष्णभक्त महर्जन, प्रियना आचार्य ‘मुन्नी’, अंशु महर्जन, राजेन्द्र नेपाली, लक्षणा राईको अभिनय छ ।

विमोचन दवाडी र जेसिका पोखरेलले अभिनयमा डेब्यू गर्दैछन् । बालकलाकारमा दिप्सन चिलवाल छन् । एक गीतमा मोडल अञ्जली अधिकारी र कोरियोग्राफर प्रदीप लामा पनि विशेष भूमिकामा देखिनेछन् ।

निर्देशक समेत रहेका पाँडेको कथा रहेको फिल्म पटकथा र संवादलाई गणेश कार्की, विशाल घिमिरेले लेखेका हुन् । छायांकार बुद्ध थापा हुन् । अनिशा सेन्दाङ लिम्बु निर्मात्री, अनु थापा, पंकज खड्का, सिर्जना खड्का, सुवास शर्मा र राम कार्कीको सह-निर्माता तथा लाइन प्रोड्युसरमा योगेश खतिवडा र विनोद कँडेल छन् ।

काठमान्डुविरुद्ध टस जितेर ब्याटिङ गर्दै कर्णाली

काठमाडौं । नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल)को आजको खेलमा कर्णाली याक्सले टस जितेर पहिले ब्याटिङ गर्दै छ ।

कर्णाली याक्सका कप्तान सोमपाल कामीले टस जितेर पहिले ब्याटिङ गर्ने निर्णय गर्दै काठमान्डु गोर्खाजलाई फिल्डिङको निम्तो दिएका हुन् ।

काठमान्डु गोर्खाजले आज एक परिवर्तन गरेको छ । दिपेश कँडेलको स्थानमा भीम सार्की टोलीमा छन् । कर्णालीले भने अघिल्लो खेलकै टोलीलाई निरन्तरता दिएको छ ।

करण केसीको नेतृत्वमा रहेको काठमान्डु पाँच खेल खेल्दा २ खेलमा विजयी भएर ४ अंकसहित तेस्रो स्थानमा छ । प्लेअफको यात्रामा पुग्न काठमान्डुका लागि पनि यो खेल महत्त्वपूर्ण छ ।

चारवटा खेल खेलिसकेको कर्णाली याक्सले एउटा मात्र खेल जितेको छ । दुई अंकका साथ कर्णाली छैटौं स्थानमा छ । प्लेअफको यात्रामा रहिरहन उसलाई आज जित्नैपर्ने दबाब छ ।

बैतडीमा पालिका अध्यक्षले एमालेको महाधिवेशन प्रतिनिधि नबनाएको भन्दै गरे पार्टी परित्याग

बैतडी । बैतडीमा नेकपा एमालेको ११औं महाधिवेशनका लागि प्रतिनिधि छनोटप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै गाउँपालिकाका अध्यक्षले राजीनामा घोषणा गरेका छन् ।

सर्वसम्मत प्रतिनिधि चयनको नाममा गुटगत चलखेल भएको आरोप लगाउँदै पञ्चेश्वर गाउँपालिकाका अध्यक्ष गोरखबहादुर चन्दले पार्टी परित्यागको घोषणा गरेका हुन् ।

एमाले प्रदेश सल्लाहकार समिति सदस्य रहेका चन्दले आइतबार सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा पार्टी परित्याग गरेको घोषणा गरेका हुन् ।

उनी २०७४ र २०७९ सालमा एमालेबाटै पञ्चेश्वर गाउँपालिकाको अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए । तर, प्रतिनिधि चयनमा आफूलाई नपारिएको भन्दै असन्तुष्ट चन्दले पार्टी जिम्मेवारी जिल्ला इन्चार्ज लिलाधर भट्ट र पालिकाको जिम्मेवारी उपाध्यक्ष बिना भट्ट र वडाध्यक्ष रामसिंह पुजारालाई हस्तान्तरण गर्दै एमाले परित्याग गरेको उल्लेख गरेका छन् ।

चन्दले यसपटक आफूलाई महाधिवेशन प्रतिनिधि बन्नै नदिएको आरोप लगाएका छन् । उनले लिलाधर भट्ट र पूर्वमन्त्री दामोदर भण्डारीले प्रतिनिधि बन्न रोकेको दाबी गरेका छन् ।

‘पार्टीभित्रको चरम गुटबन्दी, चाकरी र झोले प्रथाले धेरै दिक्क बनाएको थियो,’ चन्दले भनेका छन्, ‘निरंकुश नेतृत्वविरुद्ध समय–समयमा आवाज उठाएँ, तर अन्तत: सकिन ।’

एमाले बैतडीले शनिबार नै १५ जना राष्ट्रिय महाधिवेशन प्रतिनिधि सर्वसम्मत चयन गरिसकेको छ ।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो त्रैमासमा प्रदेश र स्थानीय तहमा ३४ अर्ब ४७ करोड राजस्व बाँडफाँट

काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो त्रैमासिक अवधि (साउन–असोज)मा संघीय सरकारबाट प्रदेश र स्थानीय सरकारमा ३४ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँ बराबर राजस्व बाँडफाँट भएको छ ।

अर्थ मन्त्रालयका अनुसार यो रकम अघिल्लो आव २०८१/८२ को तुलनामा ११.८ प्रतिशत धेरै हो । गत आवमा असोजसम्म ३० अर्ब ८३ करोड राजस्व बाँडफाँट भएको थियो ।

प्रदेश र स्थानीय तहमा मूल्य अभिवृद्धि कर र आन्तरिक उत्पादनमा लाग्ने अन्तशुल्क मात्र बाँडफाँट गरिन्छ । यो अवधिमा मूल्य अभिवृद्धि कर र आन्तरिक तर्फको अन्तशुल्क दुवैमा वृद्धि भएका कारण प्रदेश र स्थानीय तहमा बाँडफाँट मार्फत जाने रकम समेत बढेको अर्थ मन्त्रालयको निष्कर्ष छ ।

एमालेको ११ औं महाधिवेशनको लोगो सार्वजनिक

काठ्माण्डौ- नेकपा एमालेको ११ औं महाधिवेशनको प्रतीक चिह्न (लोगो) सार्वजनिक भएको छ ।

पार्टी केन्द्रीय कार्यालय च्यासलमा आइतबार आयोजित कार्यक्रममा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले लोगो सार्वजनिक गरेका हुन् ।

लोगोमा धरहरा, राष्ट्रिय झण्डा र सूर्य चिह्न राखिएको छ । एमालेको महाधिवेशन मंसिर २७ देखि २९ गतेसम्म काठमाडौंमा हुँदैछ ।

बझाङमा ४.४ रेक्टरस्केलको भूकम्पको धक्का महसुस

बझाङ । आज मध्यान्ह १२ बजेर ९ मिनेट जाँदा बझाङको सैपाल आसपास केन्द्रविन्दु भएर भूकम्पको धक्का महसुस गरिएको छ । छिमेकी जिल्ला बझागको सैपाल हिमालमा केन्द्रविन्दु बनाएर चार दशमलव चार रेक्टरस्केलको भूकम्प गएको भूकम्प मापन केन्द्र सुर्खेतले जनाएको छ ।

सैपाल हिमालमा केन्द्रविन्दु बनाएर गएको भूकम्पले बाजुरामा पनि धक्का दिएको छ । पश्चिमी क्षेत्रमा भूकम्प आउन थालेपछि स्थानीय त्रसित बनेका छन् । भूकम्पीय जोखिममा रहेको सुदूरपश्चिम प्रदेशको बाजुरा, बझाङसहित आसपासका स्थानीय त्रसित भएका छन् ।

भूकम्पको धक्का महसुस गरिएपछि सतर्कता अपनाउन जिल्ला प्रशासन कार्यालय बाजुराले सबैमा आग्रह गरेको छ । विपद् कुनै बाजा बजाएर नआउने भएकाले भूकम्पसहितका प्राकृतिक विपद्बाट जोगिन सजग र सतर्कता अपनाउन प्रशासनले आग्रह गरेको हो ।

कुनै धर्म वा समुदायलाई होच्याउने मेरो आशय होइन : प्रधानमन्त्री कार्की

काठमाडौं– प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले कुनै पनि धर्म वा समुदायलाई होच्याउने आफ्नो आशय र नियत नभएको बताएकी छन् ।

सामाजिक सञ्जाल (फेसबुक)मार्फत लैङ्गिक हिंसाविरुद्धको १६ दिने अभियान शुभारम्भ गर्नेक्रममा व्यक्त गरिएको अभिव्यक्तिलाई लिएर विभिन्न पक्षबाट भइरहेका टीकाटिप्पणीका सन्दर्भमा प्रधानमन्त्री कार्कीले भनिन, ‘कुनै पनि धर्म वा समुदायलाई होच्याउने मेरो आशय र नियत होइन, छैन ।’

प्रधानमन्त्री कार्कीले सबै धर्मप्रति आफ्नो उत्तिकै सम्मान रहेको स्पष्ट गर्दै विद्यमान विषम परिस्थितिमा शान्ति, सद्भाव र सहिष्णुता कायम राख्ने अभियानमा साथ दिन सम्पूर्ण देशवासीसँग अनुरोध पनि गरेकी छन् ।

भूमि आयोग खारेजीविरुद्धको रिटमाथि आज सुनुवाइ हुँदै

काठमाडौं : भूमि समस्या समाधान आयोग खारेजीविरुद्ध परेको रिटमाथि आज सुनुवाइ हुँदैछ । सर्वोच्च अदालतले उक्त रिटमा अल्पकालिन अन्तरिम आदेशलाई निरन्तरता दिने कि नदिने भन्ने आदेश जारी गर्नेछ। न्यायाधीश शारंगा सुवेदी र श्रीकान्त पौडेलको संयुक्त इजलासमा सुनुवाइका लागि पेशी तोकिएको छ।

यसअघि उक्त रिटमा सर्वोच्चले सरकारको निर्णय तत्काल कार्यान्वयन नगर्न आदेश जारी गरेको थियो। साथै अन्तरिम आदेश जारी गर्ने कि नगर्नेबारे दुवै पक्षलाई छलफलमा बोलाएर सुनुवाइ गर्ने भनेको थियो। करिब १ महिनापछि आज अदालतमा यस विषयको टुंगो लाग्ने भएको हो।

गत असोज २३ गते  बसेको मन्त्रिपरिषद बैठकले भूमि समस्या समाधान आयोग र सबै जिल्ला समितिहरू खारेज गर्ने निर्णय गरेको थियो। बैठकले भूमि समस्या समाधान आयोग गठन आदेश २०८१ बमोजिम गठन भएको आयोग र सबै जिल्ला समितिहरू खारेज गर्ने निर्णय गरेपछि त्यसका विरुद्ध आयोगका अध्यक्ष हरिप्रसाद रिजालले गत कार्तिक ९ गते सर्वोच्चमा रिट दायर गरेका थिए।

एनपीएल क्रिकेटमा आज काठमाण्डु र कर्णाली खेल्दै

काठमाण्डौ – नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) क्रिकेटमा आज काठमाण्डु गोर्खाज र कर्णाली याक्सले खेल्दैछन् । खेल कीर्तिपुरको त्रिवि क्रिकेट रङ्गशालामा दिउँसो साढे ३ बजे शुरु हुनेछ ।

काठमाण्डौ ५ खेलमा ३ जीत र २ हारसहित ६ अङ्क जोड्दै तालिकाको तेश्रो स्थानमा छ । कर्णाली ४ खेलमा १ जीत र तीन हारसहित २ अङ्कका साथ छैटौं स्थानमा छ । दुवै टोलीको प्ले अफमा पुग्ने सम्भावना कायमै छ ।

हिजो भएको खेलमा लगातार ५ वटा खेल जित्दै सुदूरपश्चिम रोयल्सले प्ले अफमा स्थान बनाएको छ । साविक विजेता जनकपुर बोल्ट्सलाई ६ विकेटले हराएर सुदूरपश्चिम यो सिजन प्ले अफमा पुग्ने पहिलो टोली बनेको छ । अहिलेसम्म एक खेल पनि जित्न नसकेको जनकपुर अङ्कतालिकाको पुछारमा छ ।

यस्तै हिजोको खेलमा लुम्बिनी लायन्सले पोखरा एभेञ्जर्सलाई २ विकेटले हरायो । लुम्बिनीको पनि प्ले अफमा पुग्ने सम्भावना कायमै छ । लुम्बिनी ५ खेलमा चार अङ्कसहित तालिकाको पाँचौ स्थानमा छ । अङ्कतालिकामा विराटनगर दोस्रो र चितवन चौथो र पोखरा सातौँ स्थानमा छ ।

एनपीएलमा आठ वटा फ्रेन्चाइज टोली सहभागी छन् । गएको मङ्सिर १ गतेदेखि शुरू भएको दोस्रो संस्करणको एनपीएल क्रिकेट यहि २७ गतेसम्म चल्नेछ ।

 

दल दर्ताका लागि आज अन्तिम दिन : अहिलेसम्म १०८ वटा दल दर्ता

काठमाण्डौ – निर्वाचन आयोगले चुनावमा भाग लिन दल दर्ताका लागि आह्वान गरेअनुसार आज अन्तिम दिन रहेको छ । आयोगले प्रतिनिधिसभा सदस्य चुनावका लागि दल दर्ता गर्ने समय गएको मंसिर १ देखि १० गतेसम्म तोकेकोमा थप चार दिन थप गरेको थियो ।

थपिएको अवधि आज अन्तिम हो । त्यसअनुसार अस्ति शुक्रवारसम्म चुनावमा भाग लिन आयोगमा दर्ता भएका दलहरुको सङ्ख्या एक सय आठ वटा पुगेको छ ।

निर्वाचन आयोगका प्रवक्ता नारायणप्रसाद भट्टराईका अनुसार चुनाव प्रयोजनका लागि दर्ता हुने दलको सङ्ख्या कांग्रेस, एमालेसहित एक सय आठ वटा पुगेको छ । आज पनि केही दल थपिन सक्ने अनुमान छ । दर्ता भएका दलहरुले आउँदो फागुन २१ का लागि तोकिएको चुनावमा भाग लिन पाउनेछन् ।

समुदायका लागि साँचेका काजीका सपना

एउटा भनाई छ, ‘तिम्रो पहिचान तिम्रो सबैभन्दा मूल्यवान सम्पत्ति हो । यसको रक्षा गर ।’

थाँतथलो छोडेको वर्षौसम्म उनी छाक टार्ने समस्यामा अलमलिए । एक समयपछि उनलाई लाग्यो, अव समुदायका लागि बाँच्नुपर्छ ।

उनले ठाने, पहिचान छैन् त अस्तित्व छैन् । काजी शेर्पा उमेरले ६३ पुगे । जीवनको उत्तराद्र्धमा त्यही सोचले उनी शेर्पा जातीको पहिचान संरक्षणमा जुटेका छन् ।

यतिबेला कोलोराडोको डेनभर उनको स्थायी मुकाम हो । सोलुखुम्बुको दुधकुण्ड नगरपालिका –५ सेर्गामा सन्, १९६२ मा जन्मिएका काजीको पुरै जीवन प्रवासमा बित्यो ।

उनका बुवा गोम्बु शेर्पा र आमा पसी शेर्पा खेतीकिसानी गर्थे । शेर्पा दम्पत्तीका पाँच छोरा र दुई छोरी छन् । काजी माहिला हुन् ।

उनका बुवा चौरी पाल्थे । खेतीपातीले छाक टार्न समस्या भयो । जीविका नचलेपछि चौरी बेचे । र, उनका बुवा आमा कामको खोजीमा सिक्किम पुगे ।
चार वर्षको हुदा उनलाई बुवाले सिक्किम लगे । मजदुरी गरेर बुवाले लिङ्थम प्राईमेरी स्कुल पढाए । चार कक्षापछि चुज्याचन सिनियर सेकेण्डरी स्कुलमा भर्ना भए । एसएलसी दिए, टासी नामग्याल सिनियर सेकेण्डरी गन्तोकबाट ।

१९ वर्षपछि गाउँ फर्किए । उनी २३ वर्षका थिए । गाउँमा पढाउन थाले । एक वर्ष चेल्सा निमाविमा पढाए । उनले नेपालको शिक्षा बुझेका थिएनन् । समाज बुझेका थिएनन् । राजनीति त कालो अक्षर भैसी बराबर । यो सबै बुझ्न उनलाई वर्षदिन लाग्यो । जब सबै बुझे, तव उनलाई लाग्यो, जिन्दगी व्यर्थ नबितोस ।

उनी काठमाण्डौं पुगे । आफन्त र साथीहरु पर्वतारोहण व्यवसायमा संलग्न थिए । मामाको साथ पाएर उनी जापानीज ग्रुपसंग जोडिए । र, पर्वतारोहणमा गए । उनी एसिसटेण्ट शेर्पाको भूमिकामा थिए । उनी टीमको व्यवस्थापन हेर्थे । आरोहण दलको सहयोगीका रुपमा ७० जनाभन्दा बढि भरिया थिए ।

पहिलो पटक अन्नपूर्ण सर्किट गए । पोखरा हुदै घोरेपानीको ट्रेक गरे । टे«किङको पहिलो जिम्मेवारीबाट उनी उत्साही भए । १९८४ र ८५ मा सगरमाथाको आधार शिविर पुगे ।

उनको अंग्रेजी भाषामा दख्खल थियो । व्यवस्थापकीय क्षमतामा उनी छोटो समयमै अब्बल भए । यी दुईटै कुराले काठमाण्डौंको विभिन्न टे«किङ कम्पनीसंग उनको सम्बन्ध विस्तार भयो । उनी फुर्सदमा पुस्तक पसल जान्थे । पर्यटन र टे«किङका बारेमा पढ्थे । हिमालमा उनको औंधी चासो थियो । त्योसंगै धर्म, संस्कृति, आर्थिक अवस्थाको अध्ययन गर्थे ।

उनी त्यही ज्ञान पर्वतारोहीलाई बाड्थे । पर्वतारोहणका क्रममा क्याम्पमा बस्दा त्यहाँको ईतिहास सुनाउथे । जानकारीमूलक सूचना पाएर पर्वतारोही दंग पर्थे । उनको कामबाट कम्पनीका सञ्चालक प्रभावित भए । उनको छोटो समयमै पदोन्नतीसंगै पारिश्रमिक थपिदै गयो । तीन वर्ष पर्वतारोहणका क्षेत्रमा काम गरेपछि संयोगले उनको भेट नारायण श्रेष्ठसंग भयो । त्यहीबीचमा श्रेष्ठकी बहिनी शान्ति र भाई श्यामलाई भेटे । श्रेष्ठ उनको कामबाट प्रभावित भए । र, सहकार्यको प्रस्ताव गरे । श्रेष्ठ अमेरिकाको कोलोराडोमा टे«किङ कम्पनी चलाउथे । श्रेष्ठले अमेरिकाबाट पर्वतारोहीको टीम पठाउथे । त्यसको व्यवस्थापकीय जिम्मेवारी उनको थियो । उनले कोलोराडोबाट आएका १३÷१४ वटा समूहलाई टे«किङमा लगे । बिधिन्न टे«किङ रुटसंगै संखुवासभाको दुर्गम खेम्पालुङ पुगे ।

टे«किङमा अमेरिकाबाट चिकित्सकका साथै धनाढ्यहरु पनि आएका थिए । पर्वतारोहणका क्रममा विश्वास जितेका उनलाई तिनै पर्वरोहीहरुले अमेरिकाबाट निमन्त्रणा पठाए । उनीसंग टिकट काट्ने पैसा थिएन । टिकटका लागि पनि उनीहरुले अमेरिकाबाट ५० हजार पठाई दिए । र, त्यही टिकटमा उनी १९९९ को जुनमा अमेरिका पुगे ।

छ महिनाको भीसामा अमेरिका आएका उनी नेपाल फर्किएनन् । स्टुडेण्ट भीसामा उनको बसाई लम्बियो । पढाईले बाँच्न सकिदैनथ्यो । काम गर्नै पथ्र्यो । उनी रेष्टुरेण्टमा काम गर्न थाले । किचेन हेल्परबाट काम शुरु गरेका उनी केही महिनापछि सेफ भए । त्यसपछि व्यवस्थापकीय जिम्मेवारी पाए ।

त्यहाँबाट उनी क्यालिफोर्निया गए । तीन वर्ष गाडीको पार्टस् एण्ड प्रोडक्सनमा काम गरे ।क्यालिफोर्नियामा उनको एक युवतीसंग भेट भयो । उनीहरुको त्यो भेट सम्बन्ध प्रेममा परिणत भयो । र, केही समयपछि उनीहरुले विवाह गरे । त्यहाँबाट उनीहरु फर्किएर कोलोराडोको एसपेन माउण्टेन पुगे । केही समय स्कि कम्पनीमा काम गरे । त्यसपछि तीन वर्ष रेष्टुरेण्टमा काम गरे । उनलाई लाग्यो, अरुका लागि काम गरेर जीवन खेर जाने भयो ।

उनले सोचे, अव आफ्नै लागि काम गर्नुपर्छ । त्यही सोचले उनले १९८४ मा कोलोराडो स्प्रिरिङ गिफ्ट शप शुरु गरे । नेपाल, तिब्बत, भारतबाट सामान ल्याएर गिफ्ट शप चलाए । त्यहीबीचमा एक लाख ५० हजारको लगानीमा रेष्टुरेण्ट व्यवसायमा हात हाले । ७÷८ वर्षसम्म दुईटै व्यवसाय चलाए ।
बाहिरबाट हेर्नेलाई लाग्छ, अमेरिकामा डलर फल्छ । तर अमेरिकामा पुगेपछि थाह हुन्छ, एक डलरको महत्व । सेकेण्ड र घण्टा कति महत्वपूर्ण छन्, त्यो पनि थाह हुन्छ ।

उनी दैनिक १२ देखि १४ घण्टा खट्थे । दुईटै व्यवसाय पति पत्नी मिलेर चलाएका थिए । भान्छा देखि काउण्टरसम्म आफै हेर्थे । रेष्टुरेण्ट व्यवसायसंग उनीहरुको मोह भंग भयो । दुईटै भने, भो पुग्यो । उनकी पत्नीले हाउस किपिङको काम गर्न थालिन् ।

उनले निर्माण कम्पनीमा काम थाले । उनी सुपरीटेण्डेण्ट भूमिकामा थिए । कम्पनी टाट पल्ट्यो । चार वर्षपछि उनी बेरोजगार भए ।

उनले प्रोपर्टी म्यानेजमेण्टमा हात हाले । कोलोराडोको बेलमा अमेरिकाका बिभिन्न राज्यका अर्वपतिहरुका भ्याकेसन घरहरु छन् । उनी ती घरहरुको व्यवस्थापन हेर्न थाले ।

घरमा केही न केही समस्या आईरहन्छन् । कहिले धारा बिग्रिन्छ । कहिले एसी । कहिले बत्तिको समस्या हुन्छ । कहिले घरको छाना चुहिने हुन्छ । घरको पेन्ट पुरानो हुन्छ । उनले ती समस्याका बारेमा घरधनीलाई जानकारी दिन्छन् । र, घरधनीको अनुमतीमा घरमा आवश्यक मर्मत संभारको काम गर्छन् । एक घरबाट शुरु गरेको प्रोपर्टी म्यानेजमेण्टमा यतिबेला १५ घर छन् ।

हाउस किपिङको काम गर्ने पत्नीको सम्पर्कबाट पनि घरधनीहरु थपिए । उनले प्रोपर्टी म्यानेजमेण्टको काम थपिदै गयो ।

रेष्टुरेण्टमा हप्ताभरी काम गर्नुपथ्र्यो । त्यो पनि दैनिक १० देखि १४ घण्टासम्म । फुर्सद नमिल्ने । प्रोपर्टी म्यानेजमेण्टमा कामको बोझ कम भयो । हप्तामा बढिमा तीन÷चार दिन काम गर्दा हुने । आम्दानी पनि राम्रो ।

उनीहरुले त्यही कमाईबाट दुई छोरीलाई हुर्र्काए । पढाए । जेठी छोरी तेञ्जिङ डोल्मा शेर्पा कोलम्बिया युनिभर्सिटीमा न्यूरो साईन्समा मास्टर्स गर्दैछिन् । कान्छी छोरी शेरेन डोका शेर्पा, मनोविज्ञानमा स्नातक गर्दैछिन् ।

काजी, जसको शीरमा सगरमाथा छ । हृदयमा नेपाल । मनमा साँचेका छन्, समुदायका सपना । र, त व्यक्तिगत सपना र स्वार्थलाई पर छोडेर, समुदायका लागि बाँचेका छन्, उनी । नेपालबाट आउने अलपत्र पर्नेहरुलाई आश्रय दिन्छन् ।

जिन्दगीमा उनले भोक झेले । अभाव बेहोरे । बाल्यबय आफ्नो आँगनमा बिताउन पाएनन् । मजदुरी गर्दै जहाँ पुग्थे बुवा, त्यही उनको घर हुन्थ्यो । उनका लागि स्कुल होईन, बुवाको संघर्ष सबैभन्दा ठूलो पाठशाला थियो । बुवाको त्यो संघर्ष, उनका लागि विश्वविद्यालयको सर्टिफिकेटभन्दा ठूलो ज्ञान थियो । त्यो ज्ञानको सार थियो, जीवनमा जस्तो सुकै समस्या आए पनि बिचलित नहुनु । संघर्ष गर्न नछाड्नु ।

उनमा यी गुणहरु बुवाबाट ट्रान्सफर भएका हुन् । छोरीहरुले त्यो जीवन बाँच्नु नपरोस, जो उनी र उनका बुवाले बाँचे । त्यसैका लागि उनी र उनकी पत्नीले आफ्ना व्यक्तिगत आकांक्षा र सपनाहरुलाई थाँती राखेर छोरीहरुको सुखद भविश्यका लागि ऐया नभनेर खटिरहे अहोरात्र ।

उनी सहयोगी छन् । मनकारी पनि । अप्ठ्यारोमा परेका नेपालीहरुलाई सधै साथ दिदै आएका छन् । कुनै समय नेपालबाट आउने शेर्पाहरुका लागि उनको घर धर्मशाला जस्तै थियो । उनी बिमानस्थलबाट ल्याएर आउथे । उनीहरुका लागि काम खोज्थे । काम नपाउदा घरमै राख्थे ।

उनलाई जति माया आफ्ना सन्तानको छ । त्यति नै माया आफ्नो भाषा, धर्म, संस्कृति र पहिचानलाई गर्छन् । भाषा र संस्कृति लोप हुने चिन्ता उत्तिकै छ । त्यसैले त उनी घरमा छोरीहरुसंगै शेर्पा भाषामै बोल्छन् । भाषा र संस्कृति पुस्तान्तरण जरुरी ठान्छन्, उनी ।

पछिल्लो समय उनी शेर्पा समुदायको भाषा, संस्कृति र पहिचान जोगाउने अभियानको नेतृत्व गरिरहेका छन् । उनकै नेतृत्वमा रहेको युनाईटेड शेर्पा एशोसियसन अफ कोलोराडोले गोल्डेनमा शेर्पा समुदायको सांस्कृतिक केन्द्र स्थापना गर्ने अभियानलाई तिब्रता दिएको छ । जसमा शेर्पा समुदायका मनकारी व्यक्तिहरुले खुलेर आर्थिक सहयोग गरिरहेका छन् । र, सहयोग गर्नेहरुमा विदेशीहरु पनि छन् । यो उनको नेतृत्वप्रति र युनाईटेड शेर्पा एशोसियसन अफ कोलोराडो प्रतिको विश्वास हो ।

कोलोराडोमा ५०० जना बढि छन्, शेर्पा । उनीहरुलाई एउटै छानामुनी गोलबद्ध उनको प्रयास छ । शेर्पाहरुको सांस्कृतिक केन्द्रलाई साझा थलो बनाउने अभियानमा उनको टीमका साथीहरुले त सहयोग गरिरहेकै छन्, अन्य व्यक्तिहरुले स्वफूर्त रुपमा साथ दिएका छन् । त्यस्तो थलो, जहाँ विशाल गुम्बा हुनेछ, र घुमिरहने छ, माने । जहाँ गुञ्जिरहनेछ, ओम् मणि पद्मे हुँ । सांस्कृतिक केन्द्र स्थापनाका लागि गोल्डेनमा जग्गा जोडिसकेका छन् । अव छिट्टै निर्माणको कार्य अघि बढ्ने छ ।

उनले चार पुस्ता देखे । हजुर बा । बा । आफ्नो । सन्तानको पुस्ता । हजुरबाको पुस्ताले हरेक दिन शेर्पाको टोपी लगाउथ्यो । शेर्पाको पहिरन लगाउथ्यो । त्यो पुस्ता आफ्नै भाषा बोल्थ्यो । बुवा कामका लागि भारत गए । बाको टोपी छुट्यो । पहिरन छुट्यो । भाषा पनि कमजोर हुदै गयो । हजुरबाका ३० प्रतिशत चालचलन बाको पुस्ताले बिस्र्यो । उनी परदेशमै हुर्किए । युवावयमा घर फर्किएका उनी केही वर्षपछि अमेरिका भासिए । उनले ५० प्रतिशत चालचलन बिर्सिए । सन्तानले पुरै चालचलन भोग्नै पाएन् । अमेरिकी संस्कृतिमा बाँचिरहेका छोरीहरुले भाषा र संस्कार पुरै बिर्सिने त होईनन्, उनमा गहिरो चिन्ता छ । भन्छन्, भाषा सकिए हामी आधा सकिन्छौ । संस्कार सकिए, पुरै । पहिचान बिना हामी अस्तित्व विहीन हुन्छौ । अमेरिकामा हामी पहिचानका लागि संघर्ष गरिरहेका छौ । उनले कुराकानीलाई बीट मार्दै भने, सांस्कृतिक केन्द्रको स्थापना त्यही सोचको उपज हो ।

 

सुदूरपश्चिम प्लेअफमा पुग्ने पहिलो टोली

काठमाडौँ — सुदूरपश्चिम रोयल्स नेपाल प्रिमियर लिग ९एनपीएल० क्रिकेटको प्लेअफ पुग्ने पहिलो टोली बनेको छ । सुदूरपश्चिमले शनिबारको दोस्रो खेलमा डिफेन्डिङ च्याम्पियन जनकपुर बोल्ट्सलाई ६ विकेटले पराजित गर्‍यो ।

इशान पाण्डे र विनोद भण्डारीले संयमीत इनिङ्स खेलेपछि सुदूरपश्चिमले त्रिवि क्रिकेट अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान कीर्तिपुरमा १ सय ४६ रनको लक्ष्य १४ बल अगाडि नै पुरा गर्‍यो ।सुदूरपश्चिम गत वर्ष जनकपुरसँगैं फाइनलमा पराजित भएको थियो । तर यसपटक बलियो उपाधि दावेदारी प्रस्तुत गरेको सुदूरपश्चिमले पहिलो पाँचै खेल जितेर प्लेअफमा स्थान पक्का गर्दै क्वालिफायर्स १ नजिक पुगेको हो । त्यसको विपरीत पहिलो चारै खेल हारेपछि जनकपुर बाहिरिने लगभग निश्चित जस्तै भएको छ ।

इशानले ३५ बल खेली ५६ र विनोदले ४९ बलमा ४२ रन बनाए । इशानले ८ चौका र १ छक्का तथा विनोदले ४९ बल खेली ३ चौका र १ छक्का प्रहार गरे । ओपनर जस ब्राउन खेलको पहिलो बलमै र क्रिस लिन १ रनमै आउट भएको अवस्थामा इशान र विनोदले ७५ बलमा ९१ रनको साझेदारी गरेका थिए ।

कप्तान दीपेन्द्रसिंह ऐरीले ७ बलमा १० र हरमित सिंहले १० बलमा अविजित २५ रन बनाउँदै सुदूरपश्चिमलाई जिताए । हरमितले १ चौका र ३ छक्का प्रहार गरे । जनकपुरका माज सदाकतले २ तथा सञ्जय कृष्णमुर्थी र आदित्य महताले १–१ विकेट लिए ।

यसअघि अमेरिकी ब्याटर कृष्णमुर्थीको अर्धशतकबाट प्रेरित जनकपुरले निर्धारित २० ओभर खेली ८ विकेट गुमाई १ सय ४५ रन बनाएको थियो । अन्तिम ८ ओभरमा ७८ रन जोड्दै जनकपुर यो स्कोरमा उभिन सफल भएको थियो ।

१२ ओभरमा ६७–४ को स्थितिमा रहेको जनकपुरको इनिङ्स तानेका कृष्णमुर्थीले ३८ बलमा ५० रन बनाए । उनले ४ चौका र २ छक्का प्रहार गरे । कृष्णमुर्थीले दीपेन्द्रले फालेको १५ औँ ओभरमा २ छक्का र १ चौकासहित २० रन प्रहार गरेका थिए । कृष्णमुर्थी र आदित्य महताले पाँचौँ विकेटमा ५५ रन जोडे । आदित्यले १३ बलमा २ चौकासहित १५ रन बनाए ।

अविनाश बोहराले १८ औँ ओभरमा कृष्णमुर्थी र शुभ कंसाकारलाई लगातार बलमा आउट गरेर सुदूरपश्चिमलाई खेलमा फर्काएका थिए । अविनाशले सो ओभरमा २ रनमात्र दिएका थिए । पार्नेल १२ बल खेली १४ रनमा आउट भए । रुपेश सिंह १ रनमा अविजित रहे ।

अविनाशले सुदूरपश्चिमबाट ४ विकेट लिए । उनले ४ ओभरमा ३० रन खर्चे । अर्का तीव्र बलर स्कट कुग्लेनले ४ ओभरमा २२ रन खर्चेर ३ र दीपेन्द्रले ३ ओभरमा ३० रन खर्चेर १ विकेट लिए ।

जनकपुरको सुरुआत राम्रो थिएन । कुग्लेनले खेलको पहिलो ओभरमै आसिफ शेखलाई बोल्ड गरे । उनले नै मयन यादवलाई ६ रनमा एलबीडब्लु आउट गरे । ओपनर माज सदाकत ९ बलमा २ चौका प्रहार गरि १२ रनमा दीपेन्द्रबाट बोल्ड भए । यान निकोल लफ्टी इटनले ३३ बलमा ३९ रन बनाए । उनले समान २ चौका र छक्का प्रहार गरे ।

इन्डोनेसियामा बाढी र पहिरोका कारण मृत्यु हुनेको सङ्ख्या १६४ पुग्यो

एजेन्सी । इन्डोनेसियाको सुमात्रा टापुमा मङ्गलबार भएको मनसुनी वर्षाका कारण आएको बाढी र पहिरोमा परी ज्यान गुमाउनेको सङ्ख्या १६४ पुग्नुका साथै ७९ जना बेपत्ता मानिसको खोजी जारी रहेको जनाइएको छ ।

बाढीले सडकमा क्षति पुगेको उल्लेख गर्दै आवश्यक उपकरणको अभावका कारण उद्धारकर्मीले कठिनाइको सामना गरिरहेको इन्डोनेसियाका अधिकारीले विज्ञप्तिमार्फत जनाएका छन् । इन्डोनेसियाको राष्ट्रिय विपद व्यवस्थापन एजेन्सी (बिएनपिबी)ले सुरुमा १७४ जनाको मृत्यु भएको रिपोर्ट गरेकोमा हाल मृतकको सङ्ख्या १६४ मा संशोधन गरेको छ ।

एजेन्सीका प्रमुख सुहारियान्तोले पत्रकार सम्मेलनमा उत्तरी सुमात्रा प्रान्तमा मृतकको सङ्ख्या ११६ पुगेको र उद्धारकर्ताले टापुको पश्चिममा २३ जनाको शव बरामद गरेको जानकारी दिएका छन्। उनले उद्धार टोलीले उत्तरी सुमात्राका १२ सहर र जिल्लामा प्रभावित क्षेत्रमा पुग्न कठिनाइको सामना गरिरहेको पुष्टि गर्दै बाढीले १७ हजार भन्दा बढी घर डुबानमा पर्दा लगभग २३ हजार मानिस विस्थापित भएको जनाएका छन् ।

उष्णकटिबन्धीय चक्रवात सिनियार्टले बढाएको मनसुनी वर्षाले मङ्गलबार उत्तरी सुमात्राका नदीले खतराको सतह नागेका थिए भने बाढीले धेरै पाहाडी गाउँ बगाएको छ । बाढीका कारण तीन हजार २०० भन्दा बढी सरकारी घर तथा भवन डुबानमा परेपछि लगभग उक्त स्थानमा आश्रय लिइरहेका तीन हजार परिवारसमेत विस्थापित भएको जनाइएको छ । बाढीले धानबाली, गाईवस्तु र सार्वजनिक सुविधा पनि नष्ट गरेपछि मानिसको दिन चर्या नै तहसनहस बनाएको जनाइएको छ । रासस/क्यूएनए 

सुदूरपश्चिमविरुद्ध टस जितेर पहिले ब्याटिङ गर्दै जनकपुर

काठ्माण्डौ- नेपाल प्रिमियर लिग (एनपिएल) अन्तर्गत शनिबार हुने दोस्रो खेलमा जनकपुर बोल्ट्सले टस जितेर पहिले ब्याटिङ गर्ने निर्णय गरेको छ।

कीर्तिपुरस्थित त्रिवि क्रिकेट मैदानमा हुने १८औं खेलमा जनकपुर बोल्ट्स र सुदूरपश्चिम रोयल्स आमनेसामने हुँदैछन्।

जनकपुरका कप्तानले टस जित्दै सुदूरपश्चिमलाई फिल्डिङको निम्तो दिएका हुन्।

खेल दिउँसो ३:३० बजे सुरु हुँदैछ। आजै भएको पहिलो खेलमा लुम्बिनी लायन्सले पोखरा एभरेन्जर्सलाई पराजित गरेको थियो।

विराटनगरमा एमाले प्रतिनिधि छनोटमा विवाद, नेता बस्नेतमाथि हातपात

विराटनगर । नेकपा एमालेको ११ औं महाधिवेशन प्रतिनिधि छनोटका क्रममा विराटनगरमा एमाले नेता पर्शुराम बस्नेतमाथि हातपात भएको छ ।

शनिबार एमाले पार्टी कार्यालय पाञ्चालीमा मतदानस्थल बाहिर संस्थापन पक्षका नेता बस्नेतमाथि इतर समूहका कार्यकर्ताले हातपात गरेका हुन् ।

विवाद भएपछि केही समय रोकिएको मतदान पुन सुरु भएको छ ।

एमाले स्रोतका अनुसार वडा नम्बर १२ का एमाले वडाध्यक्ष भानुभक्त पाठकले एकजना व्यक्तिलाई मतदानका लागि लैजाने क्रममा विवाद भएको थियो ।

सोही क्रममा संस्थापन पक्षले पटक पटक एकै व्यक्ति किन जाने भन्दै विवाद भएको थियो ।

विवादका क्रममा विनोद ढकाल समूहका कार्यकर्ताले संस्थापन पक्षका नेता बस्नेतमाथि हातपात गरेको प्रहरीले बताएको छ ।

पोखरामाथि लुम्बिनीको रोमाञ्चक जित

काठमाडौं । लुम्बिनी लायन्सले जारी दोस्रो संस्करणको नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल)मा दोस्रो जित दर्ता गरेको छ । कीर्तिपुरस्थित टीयू अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानमा आज भएको पहिलो खेलमा लुम्बिनीले पोखरा एभेन्जर्समाथि ३ विकेटको रोमाञ्चक जित दर्ता गरेको हो ।

१५१ रनको लक्ष्य पछ्याएको लुम्बिनी लायन्सले १९.४ ओभरमा ७ विकेट गुमाउँदै उक्त लक्ष्य सफलतापूर्वक पूरा गर्‍यो ।

लुम्बिनीको जितमा कप्तान रोहित पौडेलले उत्कृष्ट ब्याटिङ गर्दै ४० रनको योगदान दिए। उनलाई विकेटकिपर निरोशन डिकवेलाले आक्रामक शैलीमा २२ बलमा ३७ रन जोडेर बलियो साथ दिएका थिए। सुरुवाती विकेटहरू सस्तैमा गुमे पनि डिकवेलाको तीव्र गति र रोहितको संयमित प्रदर्शनले टोलीलाई जितको आधार बनाइदियो। मध्यक्रममा सन्दीप जोराले २५ तथा गुल्बदिन नैबले ११ बलमा १७ रन जोडेर टिमलाई जित नजिक पुर्‍याएका थिए।

त्यसअघि लुम्बिनीले टस जितेर फिल्डिङ गर्ने निर्णय गरेपछि ब्याटिङमा उत्रिएको पोखराले निर्धारित २० ओभरमा ५ विकेट गुमाएर १५० रन जोडेको थियाे ।

पोखरा एभेन्जर्सको इनिङ्समा विदेशी खेलाडी एडम रोसिङ्टन र जिमी नीशमले शानदार अर्धशतकीय पारी खेले। एडम रोसिङटनले टोलीका लागि सर्वाधिक ८१ रन बनाए। उनले ६३ बलको सामना गर्दै ७ चौका र ५ छक्का प्रहार गरे।

अन्तिमतिर तीव्र गतिमा रन जोडेका नीशम ५१ रनमा अविजित रहे। उनले ३२ बलमा ३ चौका र ३ छक्का प्रहार गरे। पोखराले आफ्नो इनिङ्सको सुरुवातमा लगातार विकेट गुमाए पनि रोसिङटन र नीशमले पारी सम्हाल्दै टोलीलाई चुनौतीपूर्ण योगफलसम्म पुर्‍याएका हुन् ।

ओपनर दिनेश खरेल ७ रन बनाएर आउट भए भने कप्तान कुशल भुर्तेलले खाता खोल्न सकेनन्।

लुम्बिनी लायन्सका बलरहरूले कसिलो प्रदर्शन गरे तापनि अन्तिम ओभरहरूमा रोसिङटन र नीशमले आक्रामक ब्याटिङ गरेपछि रनको गति बढेको थियो। लुम्बिनीका लागि शेर मल्ल र तिलक भण्डारीले उत्कृष्ट बलिङ गर्दै २/२ विकेट लिए। गुल्बादिन नायबले ४ ओभरमा २० रन दिएर १ विकेट लिएका थिए ।

 

एसिसी पुरुष यू–१९ प्रिमियर कप : मलेसियालाई हराउँदै नेपाल फाइनलमा

काठ्माण्डौ- नेपालले एसिसी पुरुष यू–१९ प्रिमियर कप क्रिकेट प्रतियोगिताको सेमिफाइनलमा मलेसियालाई ९ विकेटले पराजित गर्दै फाइनलमा स्थान बनाएको छ।

संयुक्त अरब इमिरेट्सको अजमान मैदानमा भएको खेलमा टस हारेर पहिला ब्याटिङ गरेको मलेसियालाई नेपालले १७.२ ओभरमा ५१ रनमा अलआउट गरिदिएको थियो। जवाफी ब्याटिङमा उत्रिएको नेपालले ७.५ ओभरमा एक विकेट गुमाएर यो लक्ष्य सजिलै हासिल गर्‍यो।

यो जितसँगै नेपालले अर्को महिना हुने यू–१९ एसिया कप खेल्ने अवसर प्राप्त गरेको छ। मलेसियाले बनाएको सस्तो स्कोरलाई नेपालले न्यूनतम नोक्सानीमा पार गर्दै फाइनल यात्रा तय गरेको हो।

एनपीएल : पोखराद्धारा लुम्बिनीलाई १५१ रनको लक्ष्य

काठमाडौं– दोस्रो संस्करणको नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) क्रिकेटमा पोखरा एभेञ्जर्सले लुम्बिनी लायन्सलाई १ सय ५१ रनको लक्ष्य दिएको छ ।

काठमाडौंको कीर्तिपुरस्थित त्रिवि क्रिकेट मैदानमा जारी खेलमा टस हारेर पहिले ब्याटिङको निम्तो पाएको पोखराले निर्धारित २० ओभरमा ५ विकेटको क्षतिमा १ सय ५० रन बनाएको छ ।

श्रीलङ्कामा भीषण बाढी-पहिरो : १२३ जनाको मृ ‘त्यु, १३० बेपत्ता

कोलम्बो। श्रीलङ्कामा देशभर परेको भारी वर्षा र बाढीका कारण हालसम्म १२३ जनाको ज्यान गएको छ भने १३० जना अझै बेपत्ता रहेका छन् । महानिर्देशक सम्पत कोटुवेगोदा अनुसार राहत कार्य तीव्ररूपमा अगाडि बढिरहेको छ ।

४३ हजार ९९५ जनालाई घर क्षतिग्रस्त भएकाले राज्य सञ्चालित राहत केन्द्रमा सारिएको छ । भारी वर्षा सोमबारदेखि सुरु भएको थियो र बुधबार मुख्य क्षेत्रमा अझ तीव्र वर्षा भएपछि देशभर बाढीको अवस्था झन् गम्भीर बनेको छ । शुक्रबार साँझ केलानी नदीको तटबन्ध भाचिँदा धेरै मानिस अस्थायी शिविरमा सारिनु परेको थियो ।

देशका अधिकांश भागमा वर्षा कम भए पनि उत्तरतर्फका केही क्षेत्रमा अझै पानी परिरहेको छ । भारतले पीडितका लागि आवश्यक राहत सामग्री पठाइसकेको छ र आवश्यक परे थप सहयोगका लागि तयार रहेको अधिकारीहरूले जानकारी दिएका छन् । सरकारले उद्धार र राहत कार्यलाई अझ सुदृढ बनाउन सैनिक बल परिचालन गरेको छ, जहाँ हेलिकोप्टर र डुङ्गा प्रयोग गरी फसेका बासिन्दालाई उद्धार गरिएको छ ।

केन्द्रका अधिकारीले बताएअनुसार बाढीको स्तर सन् २०१६ भन्दा बढी हुने अनुमान गरिएको छ, जब ७१ जनाको मृत्यु भएको थियो । सन् २००० पछि श्रीलङ्कामा आएको सबैभन्दा ठुलो बाढी सन् २००३ को जूनमा भएको थियो, जब २५४ जनाको मृत्यु भएको थियो । रासस/एएफपी 

एसीसी यू–१९ प्रिमियर कप: मलेसियाले नेपाललाई दियो ५२ रनको लक्ष्य

काठमाडौँ । एसीसी पुरुष यू–१९ प्रिमियर कप क्रिकेट प्रतियोगिताको सेमिफाइनलमा मलेसियाले नेपाललाई ५२ रनको लक्ष्य दिएको छ ।

टस हारेर पहिला ब्याटिंग गरेको मलेसिया १७.२ ओभरमा अल आउट हुदै ५१ रन बनाएको हो ।

मलेसियाका लागि हमजाह पन्गीले १३ र मुहमद फाथुल मुइनले ११रन बनाएका थिए । त्यस्तै नेपाली बलर नितेश कुमार पटेल, चन्दन रामले ३, अपराजित पौडेल, अशोक धामी र रोशन विश्वकर्माले एक एक विकेट लिएका थिए ।

प्रधानमन्त्री र दुर्गा प्रसाईंबिच मंसिर २२ गते वार्ता हुने

भक्तपुर । राष्ट्र, राष्ट्रियता, धर्म, संस्कृति र नागरिक बचाउ महाअभियानका संयोजक दुर्गा प्रसाईंले सरकारसँग औपचारिक वार्ताको मिति तय भएको बताएका छन्। शनिबार भक्तपुरमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै प्रसाईंले शुक्रबार गृहमन्त्री ओम प्रकाश अर्यालसँग भएको संवादपछि आगामी मंसिर २२ गते प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीसँग वार्ता गर्ने मिति तय भएको जानकारी दिएका हुन् ।

प्रसाईंले आफूलाई गृहमन्त्रीले वार्ताका लागि बोलाएको र प्रधानमन्त्री पनि आफूले उठाएका मागप्रति सकारात्मक रहेको दाबी गरे। उनले भने, ‘गृहमन्त्रीज्यूले बोलाउनुभयो, प्रधानमन्त्रीको तर्फबाट पनि मेरा मागहरू जनजीविकाका सवालमा महत्वपूर्ण छन् भन्ने सन्देश आएको छ। मेरो स्वास्थ्यमा केही समस्या देखिएकाले उपचार र विश्रामपछि २२ गते वार्तामा बस्ने सहमति भएको छ।’

आफूले उठाएका मागहरू आफ्नो व्यक्तिगत नभई देश, जनता र सर्वहारा वर्गको भएको भन्दै प्रसाईंले यी माग पूरा नभए पुनः कडा आन्दोलन गर्ने चेतावनी दिए। उनले प्रधानमन्त्रीको टेबलसम्म आफ्ना माग पुग्नुलाई सकारात्मक रूपमा लिएको बताए।

के-के छन् प्रसाईंका माग ?
प्रसाईंले सरकारसमक्ष मुख्यतया आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक विषय समेटेर आफ्ना माग अघि सारेका छन्। पत्रकार सम्मेलनमा उनले दिएको जानकारीअनुसार प्रमुख मागहरू यसप्रकार छन्-
१.  वित्तीय संस्था, सहकारी र लघुवित्तबाट कालो सूचीमा परेका साना तथा ठूला व्यवसायी र यातायात व्यवसायीहरूलाई तत्काल कालो सूचीबाट हटाउनुपर्ने। साथै, बैंकले सकार्ने गैर-बैंकिङ सम्पत्तिहरूको बेचबिखन हाललाई रोक्नुपर्ने र ऋणीलाई थप कालो सूचीमा राख्न नपाइने।

२.  अर्को व्यवस्था नभएसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले ३५ दिने लिलामीको सूचना प्रकाशित गर्न नपाउने।

३. यातायात व्यवसायीका गाडीहरू बैंकले तानेर थन्क्याउँदा बिग्रिने अवस्थामा पुगेको भन्दै ऋण पुनर्संरचना  गरेर व्यवसायीलाई नै गाडी चलाउन दिनुपर्ने।

४.लघुवित्त र सहकारीका कर्मचारीहरू घर-घरमा गएर पैसा उठाउने र मानसिक तनाव दिने कार्य तत्काल बन्द गर्नुपर्ने।

५.  काठमाडौं उपत्यकामा रहेका भूमिहीन सुकुम्बासी र कवाड व्यवसायीहरूलाई दीर्घकालीन विकल्प नदिएसम्म उनीहरूको व्यवसाय र बासस्थानमा डोजर चलाउन नपाइने।

६. जेनजी विद्रोह र प्रदर्शनका क्रममा पक्राउ परेकाहरूलाई तत्काल रिहा गर्नुपर्ने, झुटा मुद्दा फिर्ता लिनुपर्ने र थप पक्राउ गर्न नपाइने।

७. बैंक र व्यवसायी एउटै घरानाको हुँदा स्वार्थ बाझिएको भन्दै यसलाई कानुनी रूपमै छुट्याउनुपर्ने (बैंकरले व्यवसाय गर्न नपाउने, व्यवसायीले बैंक चलाउन नपाउने)।

८. सेना, प्रहरी, जवान र निजामती कर्मचारीको तलब हाललाई कम्तीमा २० हजार रुपैयाँले वृद्धि गर्नुपर्ने।

९. कारागारमा रहेका कैदी बन्दीको सिदा (रासन) भत्ता महँगी अनुसार अहिले अपुग भएकोले दैनिक ९६ रुपैयाँबाट बढाएर २०० रुपैयाँ पुर्‍याउनुपर्ने। साथै जेलभित्र काम गर्ने बन्दीलाई बिदाको सुविधा दिनुपर्ने।

१०. हिन्दू अधिराज्य, प्रदेश खारेजी र राजसंस्थाको विषयमा जनमत संग्रह गरिनुपर्ने।

प्रसाईंले यदि आफूहरुको माग पूरा नभए देशमा चुनाव हुन नसक्ने चेतावनी दिए। उनले भने, ‘यी मागहरू पूरा भएनन् भने ८४ को चुनाव ८२ मा गराउने सपना नदेख्दा हुन्छ। माग पूरा नभए आन्दोलन रोकिँदैन।’
उनले आफू व्यक्तिगत रूपमा ब्ल्याकलिस्टमा नपरेको र आफ्नो ६० बिघा जग्गा तथा सम्पत्ति भएको बताउँदै गरिब र निमुखा जनताका लागि सडकमा आएको जिकिर गरे।

एनपीएल : पोखराविरुद्ध लुम्बिनीले टस जितेर पहिले बलिङ गर्दै

काठमाडौं । नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल)को आजको पहिलो खेलमा लुम्बिनी लायन्सले पहिले बलिङ गर्दैछ ।

लुम्बिनीका कप्तान रोहित पौडेलले टस जितेर पहिले बलिङ गर्ने निर्णय गरेका हुन् । यससँगै पोखरा एभेन्जर्सले ब्याटिङ गर्दैछ ।

सुरुवाती दुई खेलमा पराजित भएको पोखराले पछिल्लो खेलमा साविक विजेता जनकपुर बोल्ट्सलाई हराएर लयमा फर्केको संकेत गरेको छ ।

लुम्बिनीले भने पहिलो खेल जितेपछि लगातार तीन खेलमा हार बेहोरिसकेको छ । त्यसैले आजको खेलमा त्यो हारको यात्रा ब्रेक गर्न चाहन्छ ।

लुम्बिनी र पोखराको समान २ अंक छ । तर, लुम्बिनीले चार खेल खेलिसक्दा पोखराले ३ खेल मात्र खेलेको छ ।

एनपीएलमा आज लुम्बिनी र पोखरा तथा सुदूरपश्चिम र जनकपुर खेल्दै

काठमाडौं ।  दोस्रो संस्करणको सिद्धार्थ बैंक नेपाल प्रिमियर लिग (एनपिएल)मा आज पनि दुई खेल हुँदैछन् ।

कीर्तिपुरस्थित टियु क्रिकेट स्टेडियममा हुने पहिलो खेलमा लुम्बिनी लायन्स र पोखरा एभेन्जर्स तथा दोस्रो खेलमा साविक विजेता जनकपुर बोल्ट्स र साविक उपविजेता सुदूरपश्चिम रोयल्स खेल्नेछन् । पहिलो खेल बिहान ११:४५ बजे र दोस्रो खेल दिउँसो ४ बजे शुरु हुनेछ ।

पोखरा र लुम्बिनी आजको खेल जित्दै तालिकाको आफ्नो स्थान सुधार गर्ने लक्ष्यसाथ मैदान उत्रिनेछन् । लुम्बिनी ४ खेलबाट २ अंक जोड्दै अंकतालिकाको सातौँ स्थानमा रहेको छ भने एक खेल कम खेल्दै दुई अंक जोडेको पोखरा छैटौं स्थानमा रहेको छ । आजको खेल हार्ने टोलीको प्लेअफ पुग्ने सम्भावना कठिन बन्नेछ ।

यस्तै दिउँसो हुने दोस्रो खेलमा जनकपुरले सुदूरपश्चिमको सामना गर्नेछ । जनकपुर आज प्रतियोगितामा पहिलो जितको खोजीमा हुनेछ भने सुदूरपश्चिम आफ्नो विजयी यात्रालाई निरन्तरता दिने लक्ष्यमा हुनेछ । सुदूरपश्चिम हाल ४ खेलबाट ८ अंक जोड्दै तालिकाको शीर्ष स्थानमा रहेको छ भने ठीक विपरित जनकपुर तीन खेलबाट अंकविहीन रहँदै पुछारमा रहेको छ।

सुदूरपश्चिम आजको खेलमा जित निकाल्दै प्लेअफमा आफनो स्थान सुरक्षित गर्न चाहन्छ भने यता जनकपुर आज पराजित भएको खण्डमा प्लेअफ पुग्ने गणितीय सम्भावना मात्र बाँकी रहनेछ ।

यसअघि दुई टोली गत वर्षको फाइनलमा भिडेका थिए । फाइनल खेलमा जनकपुरले बाजी मार्दै उपाधि उचालेको थियो । त्यसैले आज सुदूरपश्चिमलाई उक्त फाइनल खेलको बदला लिने अवसरपनि रहेको छ ।

रुवाण्डाबाट सिक्नु पर्ने पाठ

जेन जी आन्दोलनपछि सबै अन्यौलमा छन् । अव के हुन्छ ? के देश बन्छ ? सबैको मनमा यी प्रश्नहरु छन् । जवाफ दिने कोही छैन् ।
देश त बर्बाद भयो । अव देश बन्दैन् । यसरी पनि देश बन्छ ? यस्तो सोचाई राख्नेको संख्या पनि उत्तिकै छ ।

तर सबैले बुझ्नु र जान्नु पर्ने कुरा के हो भने देश कुनै एउटा घट्नाले सकिने र बन्ने भन्ने हुदैन् । नेपालले भदौ तेस्रो साता जे बेहो¥यो, त्यो भन्दा भयानक अवस्थाबाट गुज्रिएका संसारका थुप्रै मुलुक, अहिले विकसित भईसकेका छन् । त्यो पनि छोटो अवधिमै ।

यहाँ म त्यस्तै एउटा देशका बारेमा चर्चा गर्दैछु । जसले ९० को दशकमा भयानक नरसंहार बेहो¥यो । त्यसका बाबजुद पनि त्यो देश दुई दशकमै अफ्रिकाको बिकसित देश कसरी बन्यो ? यहाँ म चर्चा गर्दैछु, त्यही रुवाण्डाको कथा ।

६ अप्रिल १९९४ रुवाण्डाका राष्ट्रपति जुबेनाल हाव्यारिमाना चढेको जहाज किगाली बिमानस्थलमा अवतरणका हुदै थियो । त्यहीबेला कसैले गोली हानेर जहाज खसालिदियो । हाव्यारिमानासंगै जहाजमा सवार बुरुण्डीका राष्ट्रपति साईप्रियन न्तार्यामिरा (जो ५ फेब्रुअरीमा राष्ट्रपति नियुक्त भएका थिए)को पनि मृत्यु भयो । १२ जना सवार जहाजमा बुरुण्डीका सञ्चार र योजना मन्त्री, रुवाण्डाका सेना प्रमुख जनरल डेओग्रासियास एनसाबिमाना पनि थिए, सबैको मृत्यु भयो ।

यो घट्नाको दोष तुत्सी जातीमाथि थोपरियो । र त्यही रातिबाट शुरुभयो, जातीय नरसंहार । अप्रिलदेखि जुलाईसम्म भएको नरसंहारमा १० लाख मान्छे मारिए । मारिने अधिकांश तुत्सी समुदायका व्यक्ति थिए । तुत्सीसंगै मात्र मारिएनन्, तुत्सीप्रति नरम र उदार मध्यमार्गी हुतु पनि मारिए । कतिसम्म भने श्रीमती तुत्सी समुदायको थिईन भने हुतुले आफ्नै श्रीमती मारे ।

यसअघि नै हुतुको दमन र अत्याचारका कारण थुप्रै तुत्सीहरु युगाण्डामा निर्वासित थिए । तिनै निर्वासित तुत्सीहरुले १९८७–८८ मा रुवाण्डन प्याट्रियोटिक फ्रण्ट(आरपीएफ) गठन गरेका थिए । १ अक्टोबर १९९० मा युगाण्डाबाट सशस्त्र संघर्ष शुरु गरेको आरपीएफमाथि जहाज खसालेको आरोप लगाएर हुतुहरुले तुत्सीहरुको नरसंहार गरेका थिए ।

त्यसको प्रतिकारमा उत्रिएका आरपीएफका कमाण्डर पाउल कागामेले जुलाईमा राजधानी किगाली कब्जा गरे । त्यसपछि मात्र नरसंहार रोकियो । त्योसंगै दमनकारी हुतुहरुको भागाभाग भयो ।

सत्ता कब्जा गरेपछि कागामे राष्ट्रपति भएनन् । उनले हुतु जातीका पाष्टुर बिसिमुंगुलाई राष्ट्रिय एकताको सरकारको प्रथम राष्ट्रपति बनाए । उनी उपराष्ट्रपति र रक्षामन्त्री भए । राष्ट्रिय पुनर्मिलन र स्थिरताका लागि उनले यो उदारता देखाएका थिए ।

तर विस्तारै बिसिमुंगुसंग कागामे सम्बन्ध बिग्रिदै गयो । कागामेसंगको शक्ति संघर्षका कारण सन २००० मा बिसिमुंगुले राजिनामा दिए । २२ अप्रिल २००० मा कागामे राष्ट्रपति भए । २००१ मा बिसिमुंगुलाई राज्य विरुद्धको अपराधमा १५ वर्षको जेल सजाय भयो ।

कागामे नेतृत्वको सरकारले संविधान निर्माण ग¥यो । बद्ला, घृणा र प्रतिशोधलाई संविधानले निषेध ग¥यो । त्यही संविधानले जातीय पहिचान हटायो । जातीय आधारमा हुने जनगणनालाई खारेज ग¥यो । नागरिक कार्डमा हुतु र तुत्सी लेख्न बन्द गरियो । सबैको कार्डमा एउटै परिचय लेख्न लगाईयो– रुवाण्डन । संविधानले भन्यो, देशभन्दा माथि कोही जाती छैन् । राष्ट्रियता बाहेक अर्को परिचय छैन् ।

संविधानमा उल्लेख गरियो, एक व्यक्ति दुई कार्यकाल राष्ट्रपनि हुन पाउनेछ । र, राष्ट्रपतिको एक कार्यकाल सात वर्षको हुनेछ । २५ अगष्ट २००३ मा पहिलो पटक राष्ट्रपतिय निर्वाचन भयो । कागामे अत्याधिक मत ल्याएर राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भए । र, २००७ मा बिसिमुंगुलाई क्षमादान दिए ।
९ अगष्ट २०१० मा भएको निर्वाचनमा उनी दोस्रो पटक राष्ट्रपति पदमा निर्वाचित भए ।

भनिन्छ, कागामेको दोस्रो कार्यकाल २०१७ मा सकिदै थियो । उनले २०१५ मा राजनीतिबाट विश्राम लिने घोषणा गरे । कागामेको त्यो घोषणाप्रति असहमती जनाउदै लाखौ जनता सडकमा आए । र, उनीहरुले कागामेलाई आफ्नो घोषणा फिर्ता लिन आग्रह गरे । आम जनताको आग्रहपछि कागामेले राजनीतिमा रहीरहने निर्णय गरे । र, आन्दोलन फिर्ता भयो ।

उनी तुत्सी समुदायका भएपनि उनलाई सत्तामा रहिरहन आग्रह गर्ने अधिकांश हुतु जातीका थिए ।

त्यसपछि १८ डिसेम्बर २०१५ मा संविधान संशोधनका लागि जनमत संग्रह भयो । संविधान संशोधन गर्न जनमत संग्रहमार्फत आम जनताले सहमती दिए । जनमत संग्रहपछि संविधान संशोधन भयो । र, उनलाई तेस्रो कार्यकालका लागि राष्ट्रपति हुने बाटो खुला ग¥यो । उनलाई तेस्रो कार्यकाल राष्ट्रपति बन्ने बाटो मात्र खुला गरेन, उनलाई सात वर्ष राष्ट्रपति बन्न पाउने सुविधा दिएको संविधानले अन्यको हकमा त्यो अवधि पाँच वर्षमा सिमित ग¥यो । आर्टिकल १७२ ले उनलाई यो सुविधा दिएको थियो ।

संविधान संशोधनको दुई वर्षपछि ४ अगष्ट २०१७ मा भएको निर्वाचनबाट उनी तेस्रो कार्यकालका लागि राष्ट्रपति पदमा निर्वाचित भए । त्यसको सात वर्षपछि १५ जुलाई २०२४ मा भएको निर्वाचनमा उनले ९९.१८ प्रतिशत मत ल्याए । र, ११ अगष्ट २०२४ मा चौथौ कार्यकालका लागि उनले राष्ट्रपतिको शपथ लिए । उनका हकमा कायम भएको संबैधानिक व्यवस्था अनुसार उनी २०३४ सम्म राष्ट्रपति हुन पाउनेछन् ।

१९९४ को नरसंहारपछि सत्तामा आएका कागामे यतिबेला पनि रुवाण्डाको नेतृत्व गरिरहेका छन् । यो तीन दशकमा रुवाण्डामा भएको आर्थिक कायापलटको श्रेय उनैलाई जान्छ ।

१९९४ मा करीव ७० लाख जनसंख्या रहेको रुवाण्डामा त्यतिबेला हुतु ८५ प्रतिशत, तुत्सी १४ प्रतिशत र तावा एक प्रतिशत थिए । २०२५ मा रुवाण्डाको जनसंख्या एक करोड ४७ लाख १४ हजार ८ सय पुग्यो । तर जातीय संख्या र प्रतिशत भने खुलेको छैन् ।

देश भनेको भूगोल मात्र होईन, त्यो भूगोल भित्रको बिबिधता पनि हो । भाषा, धर्म, बर्ग, जातीय बिबिधता बिना समाजको निर्माण संभव छैन भने देश त त्यस्ता हजारौ समाज मिलेर बन्छ । एकल जातीय वा भाषिक र धर्मका आधारमा अलग देश बनाउनेहरु पनि टुक्रा टुक्रा भएका छन् । यस्तो संकिर्ण र अतिवादी सोचले भारतबाट पाकिस्तान अलग भयो । जहाँ अलग हुने आधार धर्म थियो । त्यही पाकिस्तानबाट भाषाका आधारमा बंगलादेश बन्यो । अर्थात टुक्रिनलाई बहाना काफि छ । तर सिंगो देश बन्न त सामूहिक भावना चाहिन्छ । कागामेको त्यही भावनाले रुवाण्डालाई अढाई दशकमा अफ्रिकाको समृद्ध मुलुक बनायो ।

सत्ताको नेतृत्व गर्ने व्यक्ति ईमान्दार भए बाँकी त त्यसै ईमान्दार हुन्छन् । त्यसको उदाहरण कागामे हुन् । नेपालीहरुले यो रुवाण्डाबाट सिक्नु पर्ने पाठ हो ।

जातीय नरसंहारले थिलथिलो भएको रुवाण्डाले कागामेको कुशल नेतृत्वमा छोटो समयमै विकासमा फड्को मा¥यो ।
देशको नेतृत्व गर्ने व्यक्तिसंग सपनासंगै दूरदृष्टि हुन् जति आवश्यक छ । त्यति नै आवश्यक छ, त्यो सपना पुरा गर्ने दृढईच्छाशक्ति । कागामेसंगै यो सबै थियो ।

उनले पर्यटन, सेवा क्षेत्र, सूचना प्रविधि, कृषि र बैदेशिक लगानीमा जोड दिए । २०२४ मा रुवाण्डामा १३ लाख ६० हजार विदेशी पर्यटक भित्रिए । जसबाट रुवाण्डाले ६४७ मिलियन अमेरिकी डलर राजस्व आर्जन ग¥यो ।

सेवा क्षेत्र रुवाण्डाको आम्दानीको मुख्य आधार हो । २०२४ को राष्ट्रिय जीडीपी अनुसार, सेवा क्षेत्रले कूल जीडीपीको ४८ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको थियो । यो वर्ष जीडीपीमा कृषिको योगदान २५ प्रतिशत थियो । सोही अवधिमा उद्योग/निर्माणले २१ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको थियो ।
विभिन्न वस्तुहरुको निर्यातले समेत रुवाण्डाको अर्थतन्त्रमा योगदान पु¥याएको छ ।

विदेशी लगानी आकर्षित गर्न सक्रिय र सुधारमुखी नीति अपनाएको रुवाण्डामा कुनै पनि उद्योग छ घण्टाभित्र दर्ता गरिसक्नु पर्ने नीति छ । उद्योग दर्ता गर्न ढिलाई गरेको पाईएमा त्यस्ता कर्मचारीलाई हदैसम्मको कारबाही हुन्छ । सबै कागजात सहित आवेदन दिएको खण्डमा ४५ मिनेटदेखि एक घण्टाभित्र उद्योग दर्ता गरिसक्नु पर्ने प्रावधान छ । विश्व बैंकको रिपोर्टले समेत रुवाण्डालाई उद्योग मैत्री वातावरण भएको देखाउछ ।

राजधानी किगाली अफ्रिकाकै स्वच्छ, सफा र व्यवस्थित शहर मानिन्छ । रुवाण्डा सुरक्षित र कम अपराध दर कम भएको अफ्रिकी मुलुकका रुपमा चिनिन्छ । रुवाण्डाको पर्खाल रहित पर्यटन(गुरिल्ला टे«किङ) विश्व प्रसिद्ध छ । रुवाण्डामा गुरिल्ला टे«ल पर्यटक आकर्षणको केन्द्र बनेको छ । युद्धकालमा आरपीएफले प्रयोग गरेको मार्गलाई रुवाण्डाले आम्दानीको आधार बनाएको छ । युद्धको सौन्दर्यकरण गर्न हुदैन् । तर त्यसको ईतिहासलाई बजारीकरण गर्न सके आम्दानीको आधार भने बनाउन सकिन्छ । त्यसको उदाहरण हो, रुवाण्डा । नेपालका लागि पनि यो पाठ हुन सक्छ ।

प्रतिशोध, घृणा र बदलाको भावनाले देश बन्दैन् । अरुलाई निषेध गरेर त निम्तिने द्वन्द्व मात्र हो । विकास र समृद्धिका लागि सहकार्य, सहअस्तित्व र सुशासन आवश्यक छ । जेन जी आन्दोलनपछि देश बन्छ कि बन्दैन ? भन्नेहरुले यति बुझे पुग्छ ।

पूर्वएआईजी पोखरेल रास्वपा प्रवेश

काठमाडौं । नेपाल प्रहरीका पूर्वएआईजी (अतिरिक्त महानिरीक्षक) विश्वराज पोखरेल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) प्रवेश गरेका छन् ।

उनी शुक्रबार पार्टी कार्यालय चःमतिमा आयोजित कार्यक्रममार्फत पार्टी प्रवेश गरेका हुन् ।

पार्टी प्रवेशपछि बोल्दै उनले सभापति रवि लामिछानेलाई फसाइएको बताए । रास्वपालाई देशको नेतृत्व गर्ने पार्टी बनाउनुपर्नेमा जनताले विचार गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।

आफूले प्रहरी सेवामा रहँदा आर्जन गरेको अनुभव लागु गर्ने बताए ।

खोज्नुहोस