सीमाबारे राजेश हमालले भने– नेतृत्वमा परिपक्वता नभए गम्भीर चुनौती आउन सक्छ

काठमाडौं । नेपाली चलचित्रका नायक राजेश हमालले सीमाबारे आफ्नो धारणा प्रस्तुत गदै नेतृत्वमा परिपक्वता नभए राष्ट्रले गम्भीर चुनौतीको सामना गर्नुपर्ने अवस्था आउने बताएका छन् ।

उनले सीमा सम्बन्धमा यस्तो बेला आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेका छन् जतिबेला प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन)ले नेपाल–भारत सीमालाई लिएर दिएको अभिव्यक्ति विवादास्पद बनेको छ । ‘नेपालले पनि भारतको भूमि मिचेको छ’ भन्ने अभिव्यक्ति दिएपछि प्रधानमन्त्री बालेन यतिबेला विवादमा तानिएका छन् ।

“आजको डामाडोल र अनिश्चित विश्व राजनीतिक परिवेशमा कुनै राष्ट्रको नेतृत्व गर्ने व्यक्तिमा पर्याप्त परिपक्वता, अनुभव, निर्णय क्षमता र दूरदृष्टि नहुँदा राष्ट्रले गम्भीर चुनौतीहरू सामना गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ,” नायक हमालले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा लेखेका छन् ।

नायक हमालले सीमाबारेमा आफ्नो स्पष्ट बुझाइ समेत राखेका छन् । उनले स्पष्ट पार्दै लेखेका छन्, “नेपालको सीमासम्बन्धी बहसहरूमा दुई शब्द सुनिन्छन्– सीमापार अतिक्रमण र राज्य–प्रायोजित भू–अतिक्रमण । यी दुईलाई एउटै अर्थमा बुझिन्छ, तर वास्तवमा यी पूर्णतः फरक प्रकृतिका विषय हुन् ।”

सीमापार अतिक्रमण प्रायः सरकारभन्दा बढी स्थानीय नागरिकसँग सम्बन्धित हुने बुझाइ उनको छ । नेपाल–भारत खुला सीमाका कारण दुवै देशका नागरिकहरू शताब्दीयौँदेखि व्यापार, खेतीपाती र सामाजिक सम्बन्धमा जोडिएको उनले बताएका छन् ।

नदीहरूले धार परिवर्तन गर्छन्, सीमा स्तम्भहरू हराउँछन् वा क्षतिग्रस्त हुन्छन्, बस्तीहरू विस्तार हुने उनले जनाएका छन् । “यी घटनाहरू प्रायः नीतिगत होइनन्, भौगोलिक निकटता र ऐतिहासिक परिस्थितिको परिणाम हुन् । यिनीहरू रणनीतिक विस्तारका प्रयासभन्दा बढी प्रशासनिक र स्थानीय प्रकृतिका समस्या हुन्, जसको समाधान संवाद, संयुक्त सर्वेक्षण र आपसी सहकार्यबाट सम्भव हुन्छ,” नायक हमालले भनेका छन् ।

तर, राज्य–प्रायोजित भू–अतिक्रमणको प्रकृति पूर्णतः फरक हुने ठम्याई उनको छ । उनले लेखेका छन्, “यो त्यतिबेला हुन्छ जब कुनै राष्ट्र स्वयं विवादित भूभागमा आफ्नो नियन्त्रण विस्तार गर्न वा कायम राख्न प्रत्यक्ष रूपमा सक्रिय हुन्छ । यहाँ व्यक्तिहरू होइन, राज्यका संस्थाहरू संलग्न हुन्छन् । सडक निर्माण गरिन्छ, प्रशासनिक संरचना खडा गरिन्छ, सुरक्षा निकाय परिचालन गरिन्छ, सरकारी नक्साहरू संशोधन गरिन्छ र राज्यको अधिकार औपचारिक रूपमा लागू गरिन्छ ।”

यसको सबैभन्दा प्रमुख उदाहरण कालापानी–लिपुलेक–लिम्पियाधुरा क्षेत्र भएको नायक हमालले जनाएका छन् ।